تمرین پرحجم کردن صدا

بعد از تمرینات قوى سازى صدا، نوبت به پرحجم کردن و پرطنین کردن آن مى رسد. یعنى وقتى یک خواننده در یک اتاق معمولى مى خواند، صداى او بر فضاى اتاق احاطه کامل داشته باشد و از هر سمت و سویى به طور مستقیم و یک نواخت شنیده شود. این خصوصیات یک صداى پرطنین مى باشد که در اصطلاح ، این صدا را (زنگ دار) گویند که گرفتگى ندارد. البته هر نوع گرفتگى در صدا، مذموم نیست بلکه بعضى وقت ها به محزون بودن آن مى افزاید اما صدایى با این کیفیت ، قابلیت کمترى براى مانور دادن و تحریر زدن دارد. براى زنگ دار شدن صدا به تمرینات زیر توجه نمایید.
در حالتى راحت بنشینید و عضلات را رها نموده و کلماتى از قبیل (مَنگ ، هَنگ ، زَنگ ،...) که به (نْگ) ختم مى شوند را با آهنگى تودماغى ، با مسدود کردن دهان با زبان و کشیدگى ، اجرا نمایید.
یک شعر بیست بیتى را با نازک ترین آهنگى که مى توانید بخوانید و وقتى که گلوى تان خسته شد، پس از چند دقیقه استراحت دوباره از نو آغاز کنید.
حرف (ر) را به صورت مشدد و مستمر و کشیده (ر، ر، ر،...) ادا کنید.
گفتیم که پرطنین شدن صدا، با تنفس رابطه مستقیم دارد. براى اینکه طنین صداى خود را تقویت نمایید به این تمارین توجه کنید.

تمرین قوى کردن حنجره

منظور از حنجره قوى و صداى قوى ، صداى بلند و یا فریاد نیست بلکه منظور حنجره و صدایى مى باشد که داراى بنیه اى بالا و قدرتى است که بعد از اجراى یک برنامه ، توانایى خود را به طور کامل از دست نداده باشد و به اصطلاح (زود نگیرد).

 بعضى از اشخاص ‍ هستند که صداى آنها بسیار پرطنین و پرحجم و بلند است اما بعد از مدتى کار کشیدن از حنجره ، تارهاى صوتى آنها از کار مى افتد و زود خسته شده و توان انجام فعالیت بیشتر از آن سلب مى شود؛ برعکس افرادى نیز هستند که صداى کم حجم و نازکى دارند اما حنجره آنها از قدرت خوبى برخوردار است و تارهاى صوتى او به زودى از کار نمى افتند.

آنچه مهم است این است که یک خواننده بتواند از ابتداى یک مجلس تا انتهاى آن را به تنهایى عهده دار شود و قدرت انجام یک برنامه کامل را داشته باشد، اگر چه این خصوصیت بعد از سال ها مجلس دارى و اجراى برنامه براى شخص حاصل مى شود و به خصوصیات فردى از قبیل بنیه جسمانى ، حالت جمجمه ، بزرگى قفسه سینه ، بزرگى حفره هاى بینى و دهان و... نیز بستگى دارد.

جاهلیّت دوم در آخرالزّمان

«قرآن کریم» به وجود جاهلیّتی موسوم به جاهلیّت دوم، پس از جاهلیّت اوّل در بین عامّة مسلمانان اشاره می‌نماید، که از علایم ظهور حضرت مهدی(ع) است. شواهد قرآنی بسیاری بر این موضوع تأکید دارند، که از آن جمله می‌توان به آیات زیر اشاره نمود:مبحث اوّل: دلایل وجود جاهلیّت دوم
«قرآن کریم» به وجود جاهلیّتی موسوم به جاهلیّت دوم، پس از جاهلیّت اوّل در بین عامّة مسلمانان اشاره می‌نماید، که از علایم ظهور حضرت مهدی(ع) است. شواهد قرآنی بسیاری بر این موضوع تأکید دارند، که از آن جمله می‌توان به آیات زیر اشاره نمود:
«سپس بعد از آن اندوه و غم، خواب آرامش‌بخشی بر شما فرود آمد که گروهی از شما را که بر اثر پشیمانی، دست از فرار برداشته، به سوی پیامبر آمدید، فرو گرفت و گروهی دیگر که حفظ جان‌هایشان، آنان را پریشان‌خاطر و غمگین کرده بود، دربارة خدا گمان ناحق و ناروا همچون گمان‌‌های جاهلیّت می‌بردند.»
«در خانه‌هایتان قرار و آرام گیرید و مانند زنان دوران جاهلیّت پیشین خود را برای نامحرمان نیارایید و نماز به پا دارید و زکات بدهید و خدا و پیامبرش را اطاعت نمایید.»
«یاد کن هنگامی را که کافران دل‌هایشان را از تعصّب و خشم شدید جاهلی آکنده کردند، پس خدا هم آرامش خود را بر پیامبرش و مؤمنان فرو فرستاد.»

نقش مداح در احیاى فرهنگ شهادت طلبى

یکى دیگر از وظایف مهم مداح ، زنده نگه داشتن روحیه شهادت طلبى و احیاى این فرهنگ مى باشد. مداحین عزیز در هشت سال جنگ تحمیلى ، نقش خود را به خوبى ایفا نمودند و با برپایى مجالس و محافل مذهبى ، حال و هوایى دیگر به سنگرها مى دادند و به قدرى بسیجى ها را با برپایى این مجالس ، ارادتمند به اهل بیت علیهم السّلام و عاشق شهادت مى نمودند که هر یک از دیگرى در رسیدن به این مقام محمود و سماع خونین پیشى مى گرفتند. صداى گرم و سوزناک خیلى از این عزیزان چون برادر حاج منصور ارضى ، حاج صادق آهنگران ، حاج سعید حدادیان ، برادر کویتى پور و بسیارى دیگر از این عزیزان دلهاى ما را روانه بیابان هاى تفتیده جنوب و کربلاى ایران مى کند. این عزیزان بودند که شور حسینى را لحظه به لحظه در دلهاى رزمندگان ما مى افزودند و همیشه حال و هوایى کربلایى به سنگرها مى دادند و اکنون نیز بعد از گذشت سال ها از حماسه هاى جنگ تحمیلى و دفاع مقدس ، هنوز هم این عزیزان به احیاى این روحیه در مجالس و محافلى که دارند مى پردازد. یعنى :

عشاق را به تیغ زبان گرم مى کنیم
چون شمع تازیانه پروانه ایم ما

چرا که مداحى اهل بیت علیهم السّلام رابطه مستقیمى با عشق به شهادت و فدا شدن در راه ولایت دارد. عشق اباعبدالله الحسین علیه السّلام بود که آنها را بى تاب براى جان فشانى کرده که در میدان نبرد سر از پا نمى شناختند. وصیتنامه هاى شان حاکى از این عشق مفرط و محبت واقعى بود که مى گفتند هر وقت خواستید براى ما گریه کنید، بر مصائب سالار شهیدان اشک بریزید.
آرى برادر! مداح اهل بیت علیهم السّلام که قصه شهادت امام حسین علیه السّلام و هفتاد و دو تن از بهترین عزیزانش را نقد مى کند باید خود، بیشتر از همه تشنه این شراب طهور باشد و به آقا و مولاى خود تاءسى کند و لذا ذاکر اهل بیت علیهم السّلام ایستى در این مقطع از زمان که در رفاه و امنیت به سر مى بریم ، معنویت هاى جنگ و عرفان شهادت را مدام به تصویر بکشد و نگذارد که این فرهنگ به دست فراموشى سپرده شود. ذاکر باید جامعه را به سمت و سویى سوق دهد که شهادت طلبى در جامعه ، رنگى پایدار به خود بگیرد چرا که عشق به شهادت ، عشق به همه خوبى هاست و دفاع از این فرهنگ ، دفاع از تمام ارزش ها و دستاوردهاى نظام مقدس اسلامى ما خواهد بود.
صدا سازى
همان طورى که مى دانید یکى از مهمترین ابزار مداحى ، سخنرانى ، خطابه و... داشتن صداى خوب است که در رسیدن به هدف ، شخص را یارى مى نماید. صداى خوب در مداحى دلها را بیشتر آماده مى کند و باعث اشک گرفتن و انس پیدا کردن مى شود. البته ناگفته نماند که صوت زیبا یک استعداد خدادادى است که خیلى ها از آن برخوردار و بعضى بى بهره هستند اما بحث پرورش صدا، ربطى به استعداد ندارد. گرچه کسى که مستعد است ، طبیعتاً پیشرفت بیشترى در این زمینه خواهد داشت اما حتى افراد مستعد هم باید براى بهتر شدن صدا، روى آن کار کنند.
در این بخش به انجام بعضى از تمرینات که در بالا رفتن کیفیت صداى شخص بى تاءثیر نیست مى پردازیم .

نقش مداح در زنده نگه داشتن روحیه انقلابى

از آنجایى که مداح را از جمله خواص جامعه برشمردیم ، یکى از وظایف بسیار خطیر امر مداحى را باید احیاى روحیه انقلابى و ظلم ستیزى معرفى نمود که حول دو شاخصه و محور اصلى گردش مى کند که باید هر دوى آنها به نمایش گذاشته شود. ابتدا احیاى روحیه ظلم ستیزى و یارى مظلوم در هر زمان و مکان و سپس داشتن روحیه انقلابى و ولایت پذیرى .
شخص مداح باید خودش اهل ولایت باشد تا بتواند حق و باطل را بشناسد و وظیفه خود را در قبال مردم به اجرا در آورد تا قیام حق و حقیقت را زینب گونه به گوش همگان برساند. چنانچه مقام معظم رهبرى در دیدار با جامعه مداحان فرموده اند:
شما برادران عزیز باید پیامى را که آن پیام همیشه به مداحان اهل بیت ارزش مى داده ، همواره حفظ کنید و آن پیام ، پیام حفظ دین حق الهى در سایه ولایت اهل بیت و مبارزه با دشمنان اهل بیت و مبارزه با دشمنان حق در تمامى طواغیت و عصیانگرانى است که در مقابل حق قرار دارند. این پیام باید حفظ شود .
همچنین ایشان اضافه کردند:
... من انتظار دارم برادران ، پیام را هیچ وقت فراموش نکنند. شما که بحمدالله برگزیدگان هستید در سراسر کشور، باید به مداحان و همه کسانى که در این رشته و در این میدان وارد هستند، این مطلب را توجیه کنید و به صورت قطعى در آورید... در شعرى که مى خوانید حتماً پیام را رعایت کنید... اولین چیزى که باید مورد توجه قرار گیرد پیام است و پیام باید هم در مصیبت و هم در مدح و هم در اخلاقیات وجود داشته باشد .
بنابراین یک مداح واقعى باید توصیه هاى رهبر انقلاب را مبنى بر پیام داشتن اشعار و روضه ها و همچنین داشتن روحیه انقلابى و ولایى را سرلوحه کار خود قرار داده و این روحیه را در کار خود تقویت بخشد تا مستمعى که پاى منبر او مى آید و اشک مى ریزد، با دست پر بیرون رود و دلش آکنده از محبت محمد و آل محمدعلیهم السّلام و بغض دشمنان آنها در هر لباس و مقامى که هستند، شود.
ذاکر باید عزم و اراده خود را در این قرار دهد که در لابلاى برنامه خود مسائل اجتماعى ، محرومیت ها، تضادها و همچنین مظلومیت ها را به تصویر بکشد و مردم را همیشه بیدار نگه دارد تا منبر او به کلاس درس تبدیل شده و همه استفاده ببرند؛ نه اینکه بر حسین بن على علیه السّلام اشک بریزیم اما حسین زمانه خویش و یزیدیان زمان خود را نشناسیم . منبر مداحى باید درس ولایت اهل بیت علیهم السّلام و درس ولایت نائب بر حق آنها باشد، چه آنکه چشم امید رهبر و همه مردم و مستضعفان به همین محافل و مجالس است و به همین خاطر مى باشد که ایشان به یکى از مادحین طراز اول تهران در یک مجلس خصوصى مى فرمایند که ایشان و این نظام احتیاج به دعاى شما در این گونه مجالس و محافل دارند و به قول استاد بنده :
یکى از اهداف این کار قطعاً زنده نگه داشتن روح شهادت و فرهنگ اهل بیت براى مردم است چون ذاکر اهل بیت بعد از مدتى به برکت ائمه اطهار یک محبوبیتى پیدا مى کند، باید از این محبوبیت استفاده بکند تا در مواقع ضرورت بتواند در راستاى ولایت و دفاع از انقلاب ، مردم را به کوچه و خیابان بکشد و در مقابل دسیسه هاى دشمنان این نظام مقدس ، قد برافرازد که لازمه اش این است که مداح همیشه در مردم وجهه دار باشد.

تواضع چیزی که یک مداح باید داشته باشد

از دیگر اوصاف پسندیده و قابل توجه براى کسى که قدم در این راه گذاشته ، خصلت حسنه تواضع است . به قول امروزى ها مداح باید خاکى باشد و نعمت و استعدادى که خدا به او داده است ، نباید موجب خودبزرگ بینى و تفاخر او بشود. به طور کلى مداحى با فروتنى و ادب ، عجین شده . کسى که احساس غرور و تکبر دارد، زود به زمین مى خورد اما کسى که متواضع بوده و همیشه ادب را رعایت مى کند، در دلها محبوب تر مى شود، چنانچه پیامبر اکرم صلّى اللّه علیه و آله فرمودند: هیچ کس تواضع نکرد مگر اینکه خداوند او را بلند گردانید .

که بزرگان نیز گفته اند:
ز خاک آفریدت خداوند پاک
پس اى بنده افتادگى کن چو خاک
تواضع سر رفعت افرازدت
تکبر به خاک اندر اندازدت
به عزت هر آن کو فروتر نشست
به خوارى نیفتد ز بالا و پست

عشق به ائمه اطهارعلیهم السّلام

اگر چه مداحى ، ظاهرى ساده و سنتى دارد اما داراى ابعاد روحى و باطنى بسیار ژرف مى باشد. مداح دلها را مهیا مى سازد تا به سفرى معنوى ببرد و در این سفر، خود از همه پیشى گرفته و جلوتر از سایرین مى رود و خود بیشتر از هر کسى از اشعارى که در مجلس مى خواند بهره برده و چون پروانه گرد شمع وجود اهل بیت علیهم السّلام مى گردد و مى سوزد.

این که مى بینید اساتید بزرگوار و پیش کسوتان مداحى وقتى در مجلسى ، شعرى مى خوانند، همه را به تلاطم در مى آورند، به خاطر این است که خود از همه بیشتر سوخته اند و با آن شعر، ساعت ها گریسته اند. این که مى بینید آنها زوایاى پنهان و غیرآشکارى را از مصائب ائمه اطهارعلیهم السّلام در اثناى روضه ، آشکار مى سازند این است که به خوبى مصائب آنها را درک کرده اند.

این که مى بینید نوار آنها پیوسته بعد از چند سال گوش کردن ، هنوز براى شما جذاب و سوزناک است به خاطر این است که نفَس شان متبرک شده و به آن گیرایى عنایت کرده اند.

مراقبت و تداوم بر اذکار و ادعیه

یک ذاکر اهل بیت علیهم السّلام باید روى نفس خود همیشه مراقبت و مواظبت داشته باشد و نفس خود را مورد بررسى و تزکیه قرار دهد و به خاطر داشته باشد که او در راءس یک کار معنوى واقع شده و وقتى که پشت تریبون مى رود، رهبرى یک جمع را براى یک پرواز معنوى به عهده مى گیرد و دلها را براى تقرب به درگاه خدا و گریه بر مصائب اهل بیت علیهم السّلام آماده مى کند.

اگر مداح ، انسان کارکرده اى در مسائل اخلاقى نباشد، گیرایى نفَس او کم مى شود و فقط مردم به صداى او مى نگرند نه به دل او. مداحى که روى نفْس خود کار نکرده است ، نمى تواند مردم را نصیحت کند، امر و نهى نماید، دعاى کمیل بخواند و با على علیه السّلام همنوا شود. نمى تواند در شب هاى ماه مبارک رمضان ، حال توبه و انابه را به مردم بدهد و آنان را تشویق به توبه کند. چون مناجات کردن با خدا، زبان توبه و انابه مى خواهد و هر کس روى آن زبان کار نکرده باشد، موقع خواندن دعاى ابو حمزه ثمالى زبانش ‍ مى گیرد چرا که بى رابطه است .
مجبور است دعا را روخوانى کند و براى اشک گرفتن از مردم مدام روضه بخواند و یا ترجمه دعا را براى مردم روخوانى کند. البته درست است که روضه وسیله تقرب و نزدیک شدن به اهل بیت علیهم السّلام است اما در اثناى دعا در یک مجلس مناجاتى خیلى جا ندارد. هر مجلسى ، زبان مخصوص خود را دارد و زبان مجلس دعا، مناجات و زارى به درگاه خداست و این زبان را کسى مى یابد که اهل مراقبت نفس و مداومت بر ادعیه و اذکار باشد؛ نه کسى که روضه اهل بیت علیهم السّلام را مى خواند اما سخنان اهل بیت علیهم السّلام را نمى خواند و با دعاهاى آنها بى رابطه است .
ذاکر اهل بیت علیهم السّلام باید آن قدر مداومت بر عبادات و ادعیه داشته باشد که مستمعین خود را تا عرش بالا کشد. این طور مى شود که مردم براى مجالس ‍ دعاى کمیل او سر و دست مى شکنند. چون مردم مى آیند که کسى آنها را راه بیاندازد، چون خودشان آن زبان مناجاتى را ندارند و یا اگر دارند مى آیند تا با بقیه هم نوایى کنند پس باید در این زمینه ، قوى تر از مستمع بود تا حرفى براى گفتن داشت .
او باید بداند که مسئولیت بسیار خطیر و بزرگى را بر دوش خود مى کشد و تمام رفتار و حرکات و سکناتش همان گونه باشد که به ما سفارش کرده اند. او باید یک الگوى رفتارى کامل براى تمام مستمعانش ، بلکه براى همه افراد جامعه باشد. شاءنیت و منزلت خود را همه جا حفظ نماید و به خاطر این وظیفه سنگین از خیلى کارهاى لغو و حتى لذت هاى مباح ، چشم پوشى کند و همیشه داراى وقار و طماءنینه اى بوده که رفتارش نیز مانند مداحى اش ، هدایت گر و روشنى بخش همه باشد. او باید وجهه شرعى و مذهبى خود را حفظ نماید چرا که رسالت خواص بسیار سنگین تر از مردم معمولى است و او نیز در زمره خواص جامعه مى باشد و اگر خدایى ناکرده از او اشتباهى سر زد، این اشتباه و خطاى او سبب گمراهى بقیه نشود زیرا تمام حرکات او زیر ذره بین مردم ، در مجلس و خارج از آن مى باشد و به او به چشم یک فرد متخلّق و پرهیزگار مى نگرند.

مداح اهل بیت علیهم السّلام باید سعى داشته باشد به وسیله تقرب هر چه بیشتر و تزکیه نفس ، امانتى را که به او داده اند؛ به او آبرو داده و محبوب بقیه ساخته اند را حفظ و حراست نماید و همیشه شاکر این نعمت الهى باشد. باید از شوخى ، حرفهاى لغو، حرکات ناشایست ، رفتن به مجالس و مهمانى هایى که در شاءن او نیست ، بپرهیزد. باید اخلاق اسلامى را در محل کار با دوستان و همکاران خود رعایت کند و بهانه به دست کسانى که با این مجالس و محافل بیگانه اند، ندهد تا به یک معلم اخلاق تبدیل شود که در درجه اول ، خود از این صفات پسندیده لذت ببرد و بعد مایه هدایت جمعى شود.

سوره ای برای مردم آخرالزمان

از امام سجّاد(ع) دربارة توحید سؤال شد، حضرتش فرمود: «خداوند عزّوجلّ می‌دانست در آخرالزّمان مردمانی ژرف‌اندیش خواهند آمد، پس سورة اخلاص و شش آیة اوّل سورة حدید را نازل فرمود، هر کس ورای آن را طلب کند، هلاک شود.»

در شأن نزول این سوره از امام صادق(ع) چنین نقل شده: «یهود از رسول الله(ص) تقاضا کردند خداوند را برای آنها توصیف کند، پیغمبر(ص) سه روز سکوت کرد و پاسخی نگفت، تا این سوره نازل شد و پاسخ آنها را بیان کرد.»

از امام سجّاد(ع) دربارة توحید سؤال شد، حضرتش فرمود: «خداوند عزّوجلّ می‌دانست در آخرالزّمان مردمانی ژرف‌اندیش خواهند آمد، پس سورة اخلاص و شش آیة اوّل سورة حدید را نازل فرمود، هر کس ورای آن را طلب کند، هلاک شود.»

آخرالزّمان، از زبان پیامبر(ص)

«روزگاری خواهد آمد که مردمانشان به پراکندگی مصمّم باشند و از هماهنگی و اتّفاق‌نظر و اتّحاد به دور شوند. آن‌چنان به قوانین اسلامی بی‌اعتنا بشوند که گویی آنان خود پیشوای قرآن بودند نه قرآن پیشوای آنها. از حق جز نامی نزد آنها نمانده باشد و از قرآن جز خط و ورقی نشناسند. بسا یکی در درس قرآن و تفسیر وارد شود، هنوز جا خوش نکرده از دین خارج شود و چون در آخرالزّمان دینتان دستخوش افکار گوناگون و روایات جدید شود، کمتر کسی از شماست که دینش را حفظ کند.»