دانستنی‌های غذایی برای روزه گیران

در ماه مبارک رمضان، رژیم غذایی روزه‌دار باید با سایر ماه‌ها چندان تفاوتی نداشته باشد. حتی در صورت امکان نیز باید ساده‌تر باشد تا بتوان از برخی حالت‌های طبیعی که ممکن است در ماه رمضان به دلیل تغییر شرایط تغذیه‌ای و زندگی در برخی افراد ایجاد شود به دور ماند.

تشنگی: تشنگی یکی از عواملی است که در طول روزه‌داری خصوصا در روزهای اولیه آن هم در فصل گرما ایجاد می‌شود. بنابراین باید از تغییرات شدید در عادات غذایی و خوردن غذاهایی که منجر به تشنگی می‌شوند نظیر: بادمجان، فلفل، کله پاچه، سیراب شیردان، تنقلات بسیار شور و شیرین، ادویه‌جات و همچنین سبزی خوردن در وعده سحری که در طول روز منجر به تشنگی می‌شود، دوری کنید.

سوء هاضمه: غذاهای سرخ شده و پرچرب، غذاهای حاوی قند زیاد، پرخوری هنگام سحر، غذاهای تند و غذاهایی که ایجاد نفخ و شکم درد می‌کنند، می‌توانند منجر به سوء هاضمه شوند. از این‌رو، اجتناب از زیاده‌خوری ، نوشیدن آبمیوه‌های طبیعی یا آب و پرهیز از نوشابه‌های گازدار و غذاهای پرچرب به رفع این عارضه کمک شایانی می‌کنند.

یبوست: مصرف کربوهیدرات‌های تصفیه شده و مواد غذایی فاقد فیبر از علل عمده بروز یبوست است. یبوست می‌تواند باعث ایجاد بواسیر و شقاق‌های دردناک مقعد شود که منجر به نفخ شکم نیز می‌شود. بنابراین اجتناب از مصرف شیرینی‌جات و افزایش مصرف آب، شیر، میوه‌های پرفیبر و نان‌های سبوسدار مانند سنگک، جو و چاودار‌ و همچنین استفاده از خورش‌های ملین و سبزی‌دار و سالاد در وعده افطار و سحر می‌تواند در رفع یبوست بسیار موثر باشد.
سردرد: عدم مصرف کافئین، انجام کار زیاد در طول روز، گرما و کم‌خوابی می‌تواند از علل زمینه‌ساز بروز سردرد شود. سردرد وقتی با افت فشار خون همراه شود می‌تواند منجر به سردرد شدید و حالت تهوع قبل از افطار شود. لذا، استراحت و کار سبک می‌تواند از بروز این عارضه که معمولا در روزهای اولیه ماه مبارک رخ می‌دهد، جلوگیری کند.

شعر شروع مجلس

بعد از دادن سلام و صلوات و حمد ثناى الهى ، مداح ، مجلس را با شعر شروع مى کند. این بهترین حالت مجلس است که وقتى سلام داد، شعرى را با عنوان مقدمه مجلس ‍ شروع مى کند که پسندیده تر از حالتى است که بعد از سلام دادن ، مداح شروع به صحبت کردن و روضه خواندن کند. سعى کنید همیشه مجلس (حتى مجالس ‍ کوچک و توسلات مختصر) را با شعر آغاز نمائید تا حالت وزین ترى به خود بگیرد. شعرى که ابتداى مجلس خوانده مى شود مى تواند اشعارى از آقا امام زمان علیه السّلام باشد که در حال حاضر، مجالس بیشتر به این شکل شروع مى شوند و مى توان از اشعارى که در این زمینه سروده شده است استفاده نمود و از غزل هاى حافظ و یا غزل هاى حضرت امام (رحمة الله علیه ) استفاده کرد مثلاً:

روى تو کس ندید و هزارت رقیب هست
در غنچه اى هنوز و صدت عندلیب هست
هر چند دورم از تو که دور از تو کس مباد
اما امید وصل تواءم عن قریب هست
گر آمدم به کوى تو چندان غریب نیست
چون من در این دیار هزاران غریب هست
عاشق که شد یار به حالش نظر نکرد
اى خواجه درد نیست و الا طبیب هست

سلام و صلوات

در احادیث و روایات معتبر داریم ؛ دعایى که بدون حمد و ثناى الهى و ذکر نام خدا و سلام و صلوات بر محمد و آل محمدعلیهم السّلام شروع شود، پذیرفته نخواهد شد. از آنجائى که هدف از برپائى این گونه از مجالس ، توسل به ائمه اطهارعلیهم السّلام و نتیجه گرفتن از آن است ، باید به فرموده خودشان ، با حمد و ثناى الهى و درود فرستادن بر خاندان عصمت و طهارت شروع مى شود. تفاوتى نمى کند که مجلس عزادارى باشد و یا مجلس جشن و میلاد ائمه هدى علیهم السّلام در هر دو صورت باید مجلس به کیفیت فوق آغاز گردد.
این سلام و ثنا مى تواند بسیار ساده و به صورت فرستادن سه صلوات و گفتن (( بِسمِ اللّه الرّحمنِ الرّحیمِ)) باشد و یا قسمتى از دعا یا مناجات ماءثوره از ائمه معصومین مثل : (( السّلامُ عَلَیکُم یا اَهلَبَیت النَّبُوَة )) و... یا خواندن صیغه توبه (( اَستَغفِرُ اللّهَ الّذِى لا اِلهَ الاّ هُو، الحَىُّ القَیّوم ، الرّحمنُ الرّحیم ، ذُوالجَلالِ وَ الا کرَام ، مِن جَمِیعِ ظُلمِى وَ جُرمِى وَ اِسرَافِى عَلَى نَفسِى وَ اَتوُبُ اِلَیهِ)) و یا خواندن دعاى فرج امام زمان (( اللَّهُمَّ کُن لِوَلِیِکَ الحُجَّةِ بنِ الحَسَنِ...)) باشد. که به فراخور مجلس انتخاب مى شود. مثلاً اگر شب شهادت بود، بهتر است ذکر شروع مجلس نیز با آن امام همام رابطه داشته باشد مثلاً شب شهادت امام حسن مجتبى علیه السّلام همان قطعه اى که در دعاى توسل براى ایشان مى خوانیم ، قرائت شود و یا اگر مجلس در محرم است از لعن و سلام زیارت مقدسه عاشورا استفاده نمائیم و اگر مجلس مناجات مى باشد. از خواندن صیغه توبه و یا خواندن گوشه هایى از دعاى کمیل و یا قرائت فرازهائى از مناجات خمس عشر (مناجاة التائبین ) که در مفاتیح الجنان مى باشد، بهره مند شویم .
نکته اى که در اینجا وجود دارد این است که اگر مجلس عزادارى و روضه است ، خواندن خطبه اول آن و دادن سلام و صلوات نباید خیلى طولانى بشود زیرا موجب خستگى و ملال مستمع مى گردد. مداح خوب کسى است که هر وقت در محدودیت زمانى قرار گرفت ، وقت را طورى تنظیم نماید که به اکثر قسمت هاى مهم برنامه خود پرداخته باشد نه اینکه کلاً یک قسمت از آن را حذف کند مثلاً بگوید چون وقت نیست من از اصل روضه شروع کنم و بدون سلام دادن ، شروع به روضه خوانى نماید. باید از حواشى هر قسمت از برنامه اش مقدارى بزند تا ناهماهنگى پیش نیاید. چه بسا سلام دادن اول مجلس ، کارى کوچک شمرده شده و بیشتر به روضه خواندن و سینه زدن بها داده مى شود. اما توجه داشته باشیم که ادب مجلس باید رعایت شود و سلامى هر چند کوتاه ، فرستاده گردد.
در محدودیت هاى زمانى ، مداح مى تواند از برنامه هائى که در حاشیه توسل وجود دارد، کسر بگذارد مثل سینه واحد زدن و ایستاده سینه زنى کردن و... نه اینکه از سلام دادن صرف نظر کند.

حفظ کردن شعر

همان گونه که اشاره شد، شعر از بهترین ابزار مداحى است و اگر خواننده اى مجلس را با شعرخوانى اداره کند بهتر از حرف زدن است و در واقع مجلس حالت جاافتاده ترى به خود مى گیرد.
البته این مقوله در مجالس مختلف ، فرق مى کند اما در هر حال اگر مداح ، مجلس را با شعر بگرداند، در واقع محفل ، حالت دو طرفه پیدا مى کند و مداح ، مستمع را در پیشبرد مجلس ، شریک مى نماید و مستمع نیز با این تشریک مساعى ، خود را در مجلس سهیم مى کند و مستمع بهتر زبان گرفته و هر چه از شعر بفهمد را با زبان حال خود همراه مى کند. اما اگر مداح فقط حرف بزند و کمتر شعر بخواند، مجلس حالت یک طرفه پیدا کرده و مستمع زبان نمى گیرد و همه کار به دوش مداح گذاشته شده و مستمع فقط جنبه شنونده و (گریه کن )پیدا مى کند. اما در حالت قبل با مداح همزبانى مى نماید. و چه زیباست که اشعارى که خوانده مى شود از حفظ باشد تا تسلط مداح در بهتر پیاده کردن آن بیشتر گردد. تجربه به خوبى ثابت کرده ، مداحى که از بر شعر مى خواند، تسلط بیشترى بر احوال خود و مستمع اش دارد، اما کسى که شعر را حفظ نیست خیلى نمى تواند روى شعر مانور دهد و اشک بگیرد و به قول استاد ما: ((سى که شعر را حفظ نیست ، توى چراغ قوه و نوشته و میکروفون گیر است ).
در این قسمت به برخى محاسن حفظ اشعار مى پردازیم ؛
اول
کسى که شعر را از بر کرده است با خاطرى آسوده تر و مطمئن تر میکروفون را در دست مى گیرد و اضطراب او به مراتب کمتر از کسى است که شعر را حفظ نکرده و بر آن مسلط نیست ، به همین دلیل راحت تر با مستمع ارتباط برقرار مى کند و همراه با او جلو مى رود. در نتیجه بیشتر متوجه مستمع است تا خود. و او را بهتر زیر نظر دارد و همین باعث مى شود که اگر احساس کرد شعرش ، خوب جا نیافتاده است ، دوباره تکرار کند و یا اگر به هر دلیلى شعر را خوب تحویل نمى گیرد، زود رد شود.
دوم
حفظ شعر این قدرت را به مداح مى دهد که از همه حرکات دست خود براى استفاده رساندن به مستمع کمک گیرد، اما از دستانى که در آن میکروفون ، چراغ قوه و کاغذ شعر است ، این کار بر نمى آید و مدام باید نگاه ذاکر در نور ضعیف چراغ قوه ، روى کاغذ باشد و هم از مستمع خود غافل شود و هم نتواند با حرکات دست و سر، بهتر ایفاى نقش ‍ نماید.
سوم
حفظ شعر باعث شناختن بیشتر خود شعر نیز مى شود به این ترتیب که با تسلط بیشتر بر آن ، (بزنگاه ) شعر مشخص شده و به موقع خوانده مى شود و به اصطلاح (شعر حرام نمى شود))و مداح هر بیت را در جاى خود و مناسب با حال مجلس مى خواند و بیشترین استفاده را از شعرى که خوانده به خود و مستمع مى دهد.
چهارم
اگر مداح شعر را حفظ باشد موجب مى شود که وقتى روضه اى مى خواند، هر جا که روضه با شعرى که حفظ است ، مطابقت پیدا کرد، آن شعر را بخواند و اثر بیشترى در مجلس به جا بگذارد. بر عکس این مسئله هم صادق است . یعنى آن شعر سبب مى شود که خیلى از تکه هاى روضه به یاد شخص بیاید و آن روضه را خوانده و با آن شعر عجین سازد.
البته مطالبى که تا اینجا گفته شد حالت بسیار مطلوب خوانندگى است و این حالت همیشه ایجاد نمى شود و به عوامل دیگرى نیز بستگى دارد که متعاقباً گفته خواهد شد.

مجلس عزادارى و نقش مداح

بى شک پرحجم ترین و مهم ترین کار یک مداح ، اداره مجلس عزادارى است و از اهمیت بیشترى نسبت به سایر وظایف او برخوردار است . اولین شرط ورود به مجلس ‍ عزادارى آن است که ذاکر همیشه آماده و مستعد وارد مجلس شود. خواه قرار بر خواندن او باشد خواه نباشد. به طور کلى مداح همیشه باید آمادگى خود را براى انجام وظیفه حفظ کند، چه بسا خیلى از مجالس بدون هماهنگى و وعده قبلى تشکیل مى شوند. همچنین برخى از مجالس به صورت اتفاقى منعقد مى گردند و از هیچ مداحى این عذر پذیرفته نمى شود که بگوید؛ (الان آمادگى براى خواندن ندارم ). لذا همیشه به خاطر داشته باشید، به محض اینکه براى اولین بار در انظار، پشت تریبون قرار گرفتید، شما در نظر مردم به عنوان خواننده شناخته مى شوید، بالاخص که از پس این کار هم به خوبى بر آئید.در این جا به مناسبت ، به چند تذکر در این زمینه توجه فرمائید.
نخست آنکه سعى کنید به واسطه پرهیز و تمرین روزى یک ربع الى نیم ساعت ، همیشه آمادگى حنجره تان را حفظ کنید و تصور کنید که امروز قرار است برنامه اجرا نمائید. این آمادگى در دهه هاى مختلف بالاخص دهه هاى محرم باید بیشتر حفظ شود.

نکته بسیار مهم در شروع به کار مداحی

در قسمت قبل گفتیم که چگونه مبتدى یک برنامه کوتاه را از روى یک نوار تقلید کند و آن را در مجلس پیاده نماید. نکته بسیار مهم این است که برنامه کوتاهى که از روى نوار تقلید شده ، کجاى مجلس خوانده شود که تشخیص آن به ندرت از طرف مبتدى درست از آب در مى آید و باید حتماً با صلاح دید استاد باشد. چون آن مجلسى که در نوار اجرا شده با آن که شخص مبتدى مى خواهد پیاده کند، بسیار فرق دارد. زیرا خواننده نوار یک خواننده تواناست و به فراخور مجلس خود، شعر را تحویل مستمع مى دهد و مجلس را اداره مى کند. همچنین آن مجلس بسیار بزرگتر از مجلس شماست و امکان دارد این (کلیشه کارى) شما در این مجلس کوچک ، جواب ندهد. اگر قرار است شعرى در ده مجلس خوانده شود، ده بار نیز باید خواندن آن به تناسب مجلس تغییر کند. اما معمولاً شخص مبتدى دوست دارد شعرى که مى خواند، فوراً روى مستمع اثر بگذارد و او را منقلب کند و به همین خاطر سراغ تقلید از نوارهاى پر شور و التهاب و قسمت هاى پر سوز و گداز آن مى رود اما به محض خواندن آن در مجلس کوچک ، فرد مى بیند که آن نتیجه اى که در نوار بود، اینجا به عمل نیامد.

دلیل آن بسیار واضح و روشن است زیرا شما فقط آن را پیاده کرده و تقلید نموده اید اما نه شما به مهارت خواننده نوار هستید، نه مجلس شما به خوبى و آمادگى آن مجلس از نظر مستمعین است و نه از شما آن گونه خواندن را به عنوان یک مبتدى مى پذیرند. پس انتظار نداشته باشید مجلس شما هم مثل آن نوار بشود. ثانیاً در انتخاب قطعه مورد نظر نوار هم باید بسیار دقت کرد. این قطعه تقلیدى به هیچ وجه نباید روضه باشد چه آنکه روضه خوانى مقوله اى بسیار مهم است که مرحوم (حاج ملا حسین مولوى )؛ استاد بزرگ مداحى ، مبتدى ها و خیلى از باتجربه ها را از آن منع مى کردند و مى فرمودند که اگر بتوان مجلس را با شعر اداره کرد بهتر مى باشد و قداست و حرمت آن روضه حفظ مى شود. زیرا همان طور که گفتیم شخص مبتدى اگر استاد ندیده باشد، یک نوع حرص و ولعى به خواندن و اشک گرفتن دارد که باید مهار شود.

همچنین قطعه اى که انتخاب مى کنید حتى المقدور شورهاى سنگین نیز نباشد زیرا در مجالس کوچک ، دادن این ذکرها درست نیست و باعث نامنظم شدن شور مى شود و نیز انتخاب نوحه و واحد سنگین خواندن هم صحیح نمى باشد. چون اینها هم مهارت خاصى مى خواهد که با تغییر مجلس و مستمع ، تفاوت مى کند. بهترین قطعه اى که مى توانید از نوارى برگزینید، قسمت هائى است که خواننده نوار، آن را در ابتداى نوار، با آرامش در سکوت مجلس و پرده هاى پائین مى خواند. یا گوشه هائى از خواندن (واحد سبُک ) که بعد از نوحه خوانده مى شود. البته باید مداح بهترى کنار شما باشد که به محض نامنظم شدن مجلس ، توانائى جمع کردن آن را داشته باشد که موجب به هم خوردن مجلس و سرافکندگى شما نشود.
خلاصه مطلب اینکه تا چهار، پنج سال اول ، شخص ، مبتدى است و نباید از استاد جدا شده و شاگرد صِرف ، محسوب مى شود. باید بى چون و چرا توصیه هاى استاد را گوش ‍ کند و در تمام این مدت از نوار گوش کردن و شرکت در محافل غافل نشود. به قول یکى از ذاکران طراز اول تهران : مداحى صد فن دارد که خواندن یکى از آنهاست و باید تمامى این فنون با گذشت زمان فرا گرفته شود.
راهنمائى :
به توصیه یکى از اساتید بزرگوار؛ تمرین صرف ، سودى ندارد و شخص باید این تمرینات و توصیه ها را در خواندن اگر چه براى یک نفر به کار بندد که خواندن هفته اى یک مرتبه براى شخص مبتدى الزامى است .

شروع به کار مداحی - استاد دیدن

اگر انسان بخواهد در فنى مهارت پیدا کند، گزیرى جز بهره مندى از استاد ندارد. زیرا انسان هر قدر هم در کارى خبره شود باز هم تجربه یک پیش کسوت به درد او مى خورد و مى تواند راهنماى کارش باشد. بسیارى از ذاکران عزیز هستند که کار خود را فقط با نوار پیش برده اند اما به این مسئله اقرار دارند که اگر استاد مى دیدند، پیشرفت شان چشمگیرتر بود.

زیرا استاد، تمام مراحلى را که یک نوآموز طى مى کند را گذرانده است و از احتیاجات و نیازهاى فعلى او بااطلاع مى باشد و مى تواند به او در نقاط قوت نیرو بدهد و ضعف ها و نارسائى هاى او را گوشزد نماید. اما از بدو امر سراغ استاد رفتن ، صحیح نمى باشد زیرا شخص باید به یک حد مطلوب برسد سپس نزد استاد برود تا هم پیشرفت خودش بهتر شود و هم وقت اساتید را ضایع نکند. اگر کسى بعد از مدتى تمرین و ممارست ، براى ادامه کار سراغ استاد برود، برایش فایده بیشترى خواهد داشت .

کسى که هنوز موقع خواندن دست و پایش مى لرزد و صدایش کامل از حنجره بیرون نمى آید، استاد براى او نمى تواند کارى بکند. بهتر است حدود یک سال به همین تمریناتى که گفته شد و در بخش صداسازى نیز آمد، بپردازد و سپس با دستى پر به شاگردى استادى در آید تا دستش باز باشد و بتواند از او کار بخواهد و او هم توانائى انجام آن را داشته باشد.

بهترین شکل این مرحله آن است که بعد از مدتى تمرین که به فراخور استعداد و تمرین و پشتکار افراد، تفاوت مى کند، شخص مبتدى همراه استاد خود به مجالس و محافل مذهبى رفته و هر جا که استاد گفت برنامه کوتاه خود را ارائه دهد. مبتدى نیز باید عزم خود را جزم نماید و هر توصیه اى که استادش به او مى کند، با جان و دل انجام دهد. حتى اگر بسیار سخت باشد. این کار سبب پیشرفت خود و دلگرمى استاد به شخص ‍ مبتدى شده و باعث مى شود که فنون را بهتر و بیشتر به او بیاموزد.

نوار گوش کردن

از آنجائى که شرکت در همه مجالس و محافل براى شخص مقدور نیست ، دومین تمرین مهم براى مبتدى (نوار گوش کردن ) مى باشد.

این کار سه حُسن دارد؛ اول اینکه توانسته یک مجلس خوب را مورد بررسى قرار دهد، دوم آنکه مى تواند چند بار آن را گوش کرده و براى خود تجزیه و تحلیل نماید، سوم آنکه مى تواند از نوار به عنوان یک منبع مبانى ، شعر، نوحه و... استفاده کند. لازم به ذکر است که نوآموز باید در ابتداى راه مقلّدِ صرف باشد و از خود هیچ گونه ابتکارى به خرج ندهد.

او باید نگاه کند که به خواندن کدام یک از اساتید مداحى بیشتر علاقه دارد و از همان تقلید کند. به این نحو که بعد از مدتى که روى صداى خود و اعتماد به نفس ، کار کرد، یک نوار را انتخاب نموده و یک قسمت آن را بر مى گزیند تا از آن به عنوان برنامه کوتاه خود در مجلس استفاده کند.

ابتدا قسمت برگزیده نوار را چند بار خوب گوش مى کند به طورى که کاملاً وقف و ابتداها، تحریر زدن ها، مکث ها و کشیدن ها را حفظ شود و بعد از آن شروع مى کند به خواندن همراه نوار. این کار را نیز باید چند مرتبه انجام دهد تا سرعت و ریتم اداى کلمات هم دستش بیاید. وقتى توانست ، همزمان با نوار بخواند، صداى نوار را کم کرده و خود به تنهائى مى خواند و در حین خواندن خود، صداى نوار را زیاد مى کند که از نوار جلوتر یا عقب تر نیافتد و این کار را آن قدر تکرار مى کند تا دقیقاً مثل نوار اجرا کند.

اندکى نیز تمرین را بدون نوار انجام بدهد تا کاملاً خواندن او مثل نوار شود.

البته ناگفته نماند، صدائى که از نوار بر مى خیزد ناشى از یک حنجره بسیار قوى و آماده است ، اما شما هنوز در ابتداى راه هستید و طبیعى است که قدرت خواندن با همان کیفیت بالا که در نوار است را ندارید اما جاى نگرانى نیست چون که ؛ (بسیار سفر باید تا پخته شود خامى )و در ابتداى کار همین براى شما کافى است . اما در انتخاب نوار توجه به این نکات الزامى است ؛
سعى کنید انتخاب نوار توسط یک استاد با تجربه باشد که با صداى شما آشنائى دارد.
حتى المقدور باید نوار کسى باشد که به خواندن او علاقه دارید، چون علاقه ، در یادگیرى نقش بسیار مهمى دارد اما اگر استادتان نوار دیگرى را به شما توصیه کرد و شما علاقه زیادى به صداى آن خواننده نداشتید، باز هم جاى نگرانى نیست ، زیرا فعلاً شما براى تمرین از آن نوار استفاده مى کنید و اگر علاقه نداشتید، بعداً مى توانید سبک خواندن خود را تغییر دهید.
سعى کنید تا جائى که امکان دارد آن نوار کمیاب باشد تا همگان آن را نشنیده باشند که براى تقلید مناسب تر است و در مجلس با خیال راحت ترى مى توانید آن را پیاده نمائید.
توصیه :
به خاطر داشته باشید که شما باید روزى ، روى پاى خود بایستید و تقلید را کنار گذاشته و خود مستقلاً به اجراى برنامه بپردازید. هر چه زودتر بتوانید با تمرینات زیاد از نوار گوش دادن خلاص شوید، ثمربخش تر خواهد بود و به قول استاد فرزانه بنده : (اولین شکست خواننده این است که کلیشه اى بخواند، وحى مُنزل نیست که مثلاً شعر امام زمان ، حتماً در اول مجلس خوانده شود و یا به تقلید از سایرین طور خاصى سلام داده شود، خیر).

تمرین

مهم ترین فصل مداحى (تمرین)  است زیرا بر تجربه مى افزاید و تجربه باعث کاهش اشتباهات و پیشرفت در هر زمینه اى مى شود. مبتدى به هیچ وجه نباید تمرینات خود را قطع کند. اولین و بهترین تمرین براى شخص مبتدى ، شرکت در مجالس مذهبى است زیرا اولاً از فیض معنوى آن براى صفا پیدا کردن روح ، بهره مند مى شود، ثانیاً با فنون مجلس دارى آشنا شده و ثالثاً خود را در مجلس محک مى زند و پیشرفت هاى و عقب ماندگى هاى خود را در خوانندگى به چشم خود مى بیند تا بعداً بیشتر روى آنها کار کند.

به عنوان مثال کسى که مى خواهد خواندن (واحد) را یاد بگیرد باید خودش هم ایستاده و با نوحه واحد مداح دیگر سینه زده باشد تا به قول معروف (چَم و خَم )کار، خوب دستش بیاید. یک مداح نوآموز براى بهتر اجرا کردن برنامه خود، باید در مجالس بزرگتر شرکت کند و بر اندوخته هاى خود بیافزاید و بداند که یک مداح خوب ، در ابتدا یک مستمع خوب بوده است که حالا به این خوبى مستمع خود را مى شناسد و مى تواند روى او کار کند.

گام اول در شروع به کار مداحی

بعد از این توصیفات باید عرض کنیم که شروع این کار احتیاج به جراءت و اعتماد به نفس زیادى دارد. در بدو امر امکان دارد شخص روى خواندن و یا شاید حتى حرف زدن در جمع را نداشته باشد. پس باید ابتدا با تکیه بر اعتماد به نفس در جمع ، حاضر شود و با کنار گذاشتن ترس به خود جراءت اظهار در جمع بدهد. چه آنکه کم روئى و خجالت کشیدن حتى براى غیر خواننده هم مشکل ساز بوده و باعث و بانى خیلى از خفقان زدگى ها، واپس زدگى ها و گوشه گیرى ها مى شود و به نظر بنده انجام هر کارى فصلى دارد و در یک مقطع خاصى از عمر انسان باید انجام شود که اگر فصل آن بگذرد، انجام آن بسى صعب تر و مشکل تر خواهد شد. فصل این گونه فعالیت ها نیز دوران نوجوانى و قبل از اینکه شخصى به طور مستقل جذب جامعه شود، مى باشد.

به هر حال تا وقتى که شخص این روحیه را پیدا نکند و نتواند تفکر و اندیشه خود را در جمع به نمایش بگذارد، صداى خود را نیز نخواهد توانست . در این کار به هر دوى این توانائى ها احتیاج است . چون ما بر این باوریم که یک مداح باید در درجه اول بتواند خوب سخن بگوید و افکار خود را همراه با خواندن در مجلس و صحبت کردن بجا، پیاده کند. بنابراین باید با برنامه ریزى و کار حساب شده ، ترس و اضطراب را از خود دور نماید که راه هاى مختلفى براى مبتدى دارد. شخص مبتدى که هنوز جراءت خواندن را ندارد مى تواند از کارهاى کوچکترى (از نظر خوانندگى ) مدد گیرد مثل اذان گفتن در مسجد وقتى که هنوز خیلى شلوغ نشده است ، یا گفتن تکبیرة الاحرام نماز، یا گفتن جمله اى براى گرفتن ذکر صلوات از جمع ، یا حتى صحبت کردن و خواندن در اتاق خالى با این تصور که در جمع صحبت مى کند، و یا خواندن زیارت عاشورا براى خود یا براى یک نفر و... .

اما اگر شخصى صداى نسبتاً خوبى دارد، یا حداقل به نظر خودش صداى قابل تحملى ؟! دارد و فقط مى خواهد روى خواندن در مجلس را پیدا کند، مى تواند در برنامه هیئت هاى کوچک شرکت نماید و یک گوشه از کار را عهده دار شود. اما باید به خاطر داشت که بلند پروازى خوب است ولى نباید در آن افراط شود، طورى که خداى نکرده وهن به مجلس اهل بیت علیهم السّلام ردد. ا

گر شخص مطمئن است که مى تواند از عهده آن برآید، آن را تقبّل نماید و الا باید برگردد به پله قبلى و در فرصتى مناسب تر و با آمادگى بیشتر به نقش آفرینى در جمع بپردازد. چرا که تمرینات شخصى یک نفر، نباید شاءنیت مجلس اهل بیت علیهم السّلام را پایین آورد، بلکه هرگاه بعد از مدتى تمرین کردن ، واقعاً توان اجراى یک برنامه کوتاه پنج دقیقه اى در حاشیه را در خود دید آنگاه مبادرت به آن ورزد. به دلیل اینکه این کارها صرفاً براى ریختن ترس طرف مى باشد که بنا به فرموده امیرالمؤ منین علیه السّلام اگر از چیزى ترسیدید خود را در آن بیافکنید زیرا آسیبى که از فرار کردن از آن به شما مى رسد بیشتر از خود آن است . البته هنوز هم براى یک مبتدى که به حالت نسبتاً خوبى از نظر اعتماد به نفس و جراءت خواندن رسیده است ، خواندن در مجلس توصیه نمى شود.

باید توجه داشت که این مراحل باید به تدریج و پله پله طى شوند و هر کارى را در وقت خودش انجام دهد و براى اینکه مبتدى یک برنامه کوتاه اجرا کند اولاً باید زیر نظر یک استاد با تجربه کار کند تا مدت و زمان اجراى برنامه اش را به او گوشزد نماید ثانیاً به اندازه کافى همان برنامه کوتاه را تمرین کرده و به خوبى مسلّط باشد. باید حداقل شش ماه تا یک سال ، زیارت عاشورا یا دعاى توسل در یک جمع کوچک مثل مسجد محل خوانده باشد تا بتواند در هیئت بخواند.