وقتی صحنه های دلخراش و مستهجن سوژه های بلوتوث می شوند!

غریب و سخت است تماشای جان دادن. لفظ تماشا هم شاید چندان مقبول نباشد که انگار بار لذت را با خود دارد اما سخت است و ثقیل دست به دست‌کردن  صحنه‌های جان دادن یک انسان یا حتی حیوان. گویی لحظه‌ای طلایی را در اختیار دارند که با شوق می‌خواهند با دیگرانی آن را سهیم شوند که می‌گویند: بلوتوثت را روشن کن، اعدام صبح را برایت بفرستم....
دیدن صحنه‌های حاوی خشونت علیه انسان یا حیوانات، از هر نوع، برای عموم سخت است و حتی ایجاد دلهره می‌کند، اما گروه‌هایی هستند که برایشان حداقل یک بار دیدن یا داشتن یک صحنه‌ از نوع خاصی از حوادث که به ندرت اتفاق می‌افتد، جالب و جذاب است. قمر فلاح، پژوهشگر مطالعات جامعه‌شناسی شهری، معتقد است: جذابیت صحنه‌هایی که حاوی برخوردهای شدید، خونریزی و درگیری است، در سنین مختلف متفاوت است. در گروه‌های سنی بالا به دلیل حاکمیت عقل بر فرد و احساسات، علاقه به صحنه‌هایی که هیجان بالاتری می‌طلبد نیز کمتر است اما در جوانان این‌گونه نیست.
وی می‌افزاید: جوانان انرژی زیادی دارند که باید با ابزار مناسب به سوی اهداف درست هدایت شود. این اهداف می‌تواند در زمینه‌های درسی، ورزش یا تفریحات مناسب باشد اما اگر این انرژی مورد تعلیم و هدایت قرار نگیرد و رها شود، با شیوه‌ها و ابزارهای دیگری که در جامعه موجود است و مقبول نیز نیست، تخلیه می‌شود. ادامه این روند، جذابیت خشونت و استقبال از آن به شیوه‌ای عادی و به خصلت فردی تبدیل می‌شود و در مرحله بعد فرد آن را بروز می‌دهد.

فلاح، تصریح می کند: پذیرش خشونت، رفتارهای ناپسند و اعمال خشونت، برآیندی از سیستم اجتماعی است که حاضر به پرداخت بهای ضمنی آن نیز است؛ اما آن را عادی می‌داند و به عادی‌سازی‌اش نیز کمک می‌کند تا جایی که افراد صحنه‌هایی که با روحیه انسانی همخوانی ندارد، در گوشی همراه خود یا در مجموعه فیلم‌هایشان نگهداری می‌کنند؛ زیرا علاوه بر آنکه عادی است، مورد پذیرششان نیز واقع ‌شده‌اند.
یکی از آخرین مواردی که تصاویرش در حجم وسیعی منتشر شد، فیلمبرداری با کیفیت بالا از یک مراسم اعدام در ملاء‌عام بود. براساس قانون، مجازات قصاص یک حکم شرعی است که یکی از موارد صدور حکم آن در زمان قتل نفس عمد است اجرای این حکم بسته به نوع آن‌که تا چه میزان جنبه عمومی داشته باشد، در زندان یا انظار عمومی انجام می‌شود که تعیین مکان آن به علم قاضی بستگی دارد. عبرت افراد خاطی، شرور و کسانی که حدود قانون را رعایت نمی‌کنند و پا از گلیم خود درازتر می‌کنند و تصور می‌کنند حق گرفتنی است آن هم به دست خود و نه قانون، بیش از همه در اجرای آن در ملاء‌عام نقش دارد.

دیدن صحنه‌های مختلف خشونت، قتل و تجاوز از توان همه خارج است و کسانی که این تصاویر را تماشا یا حتی نگهداری می‌کنند و به دفعات می‌بینند، از نظر روانی دچار اختلال هستند.

دو مراسم قصاص آخر که در ملاءعام در تهران انجام شد، متفاوت از همه اعدام‌های گذشته بود. پیش از آن، برداشت تصاویر را عکاسان و فیلمبرداران رسانه‌های رسمی انجام می‌دادند و زمان نمایش نیز با رعایت نکات بسیاری، صحنه‌های خاصی از آن را منتشر می‌کردند. اصل بر این قرار داده می‌شد که در عین انتشار اخبار مصور، احساسات عمومی نیز آسیب نبیند، در عین حال که بخش‌های انتخابی به صورتی بود که تاثیر مورد نظر که همان عبرت آموزی از اعمال غیرقانونی و مخل امنیت است نیز داشته باشد.

دردو مورد اخیر، علاوه بر آنکه جمعیت قابل‌توجهی برای مشاهده آمده بودند، رفتارهایی که در آن جمع بروز کرد و بخشی از آن برای چند روز ادامه یافت، از بعد روان‌شناسی و جامعه‌شناسی قابل‌بحث و بررسی بوده و است. گذشته از کسانی که با تنقلات و از ساعت‌هایی پیش از آغاز مراسم در محل حاضر شده بودند، گروهی تصاویر کامل و جامعی از این واقعه با گوشی‌های همراه خود ضبط و پس از آن با بلوتوث کردن، آن را در بعد وسیعی منتشر کردند. قصاص نفس به عنوان یک مجازات شرعی و برگزاری آن در فضای عمومی با هدف عبرت آموزی، راه خودش را در  بلوتوث هایی باز کرد که پیش از آن فقط یک ابزار سرگرمی بود. بیشترین استقبال‌کنندگان جوانان بودند. گروهی که معمولا تازه‌ترین‌ها را انتخاب و حسب علاقه نگهداری نیز می‌کنند.

مشکـلات روانـی علاقـه مندان به بلوتـوث هـای خشـن
فیلم‌های پر برخورد، با صحنه‌هایی از جنگ و گریز همراه با استفاده از شمشیر، چاقو یا ابزارها، شیوه‌ها یا دلایلی غیرواقعی و دور از هرگونه منطقی حتی منطق داستانی، برای آنان دارای جذابیت است و لذت نیز می‌برند. توان دیدن این صحنه‌ها برای همه یکسان نیست. آنان که جاذبه بیشتری برایشان دارد، خود را پر دل و جرات‌تر می‌دانند و دیگرانی را که حذر می‌کنند از دیدن چنین صحنه‌هایی، بزدل می‌خوانند، اما اصل ماجرا نه در شجاعت است و نه ریشه در ترس دارد.
پذیرش خشونت، رفتارهای ناپسند و اعمال خشونت، برآیندی از سیستم اجتماعی است که حاضر به پرداخت بهای ضمنی آن نیز است؛ اما آن را عادی می‌داند و به عادی‌سازی‌اش نیز کمک می‌کند تا جایی که افراد صحنه‌هایی که با روحیه انسانی همخوانی ندارد، در گوشی همراه خود یا در مجموعه فیلم‌هایشان نگهداری می‌کنند؛ زیرا علاوه بر آنکه عادی است، مورد پذیرششان نیز واقع ‌شده‌اند.

دکتر مصطفی اقلیما، رییس انجمن علمی مددکاران اجتماعی ایران، اصلی‌ترین تفاوت انسان و حیوان را در این می‌داند که انسان از آزار دادن و آزار دیدن دیگری به رنج می‌افتد و به‌طور طبیعی به آن واکنش نشان می‌دهد. وی می‌گوید: «این حس درونی در انتخاب شغل افراد نیز تاثیر بسیاری دارد؛ مثلا واکنش افراد در مواجهه با خون متفاوت است. برخی دچار تهوع می‌شوند و توان دیدن ندارند، عده‌ای نیز واکنش خاصی نشان نمی‌دهند. به همین علت جراحان شغل خود را با دقت انتخاب می‌کنند. دیدن خون برای آنها درد و زجری ندارد و مراحل جراحی و درمان را با تمرکز پیش می‌برند. این بخش به روحیه و روان افراد مرتبط است.» وی، تاکید می‌کند که دیدن صحنه‌های مختلف خشونت، قتل و تجاوز از توان همه خارج است و کسانی که این تصاویر را تماشا یا حتی نگهداری می‌کنند و به دفعات می‌بینند، از نظر روانی دچار اختلال هستند.

یش از این نیز در جنوب تهران طی یک دعوای خیابانی جوانی به شدت از ناحیه گردن مجروح شد. ناظران گوشی به دست در حال تصویربرداری بودند و او در حال جان دادن. جوان به بیمارستان نرسید، اما صحنه‌های جان دادنش به دست بسیاری از افراد رسید. پس از آخرین اعدام نیز بسیاری از کسانی که بلوتوث صحنه‌ اعدام را دست به دست می‌کردند، عمدتا گروهی بودند که از علت و کیفیت قتل اطلاعی نداشتند و احتمالا آن را هم پیگیر نشده بودند، اما تصاویر دست اولی داشتند و با شوق به دیگران تعارف می‌کردند برای بلوتوث کردن.
این گونه بود که تا شهرستان‌ها نیز این تصاویر همراه با مسافرانی که به تهران آمده بودند و سوغاتی مستند داشتند برای کسانشان در شهر خود، رفت. تماشاگران (اینجا می‌توان این لفظ را استفاده کرد؛ زیرا آنها با هیجان تصاویر را دنبال می‌کردند و گاهی چند باره)، چهره‌ای باز داشتند و جزییات مرگ را خوب رصد می‌کردند. گاهی قاتل را به دلیل آنکه حاضر نشد پای شل کند، تحسین می‌کردند و گاهی اولیای دم را که دلشان به لرزه نیفتاد برای بخشش. هرچه بود نامش هیجان و کنجکاوی بود که در برخی بیشتر و در بعضی کمتر بود و به دیگری منتقل می‌شد. دکتر اقلیما می‌گوید: «گروهی که حاضر هستند این تصاویر را صرف تماشا کردن این صحنه‌ ببینند یا آن را نگه‌دارند، از نظر سلامت روحی و روانی دچار مشکل هستند. تماشای چنین صحنه‌هایی به خصوص به دفعات به این افراد نوعی آرامش می‌دهد. گویی کاری که خود توان انجامش را نداشته‌اند، می‌بینند و احساس آرامش و رضایت می‌کنند. معنای این رضایت که گاهی همراه با لبخند است، آن است که اتفاق مهمی نیفتاده است. رییس انجمن علمی مددکاران اجتماعی ایران، معتقد است برای افرادی که دارای زمینه خشونت، قانون شکنی و شرارت هستند، دیدن چنین صحنه‌هایی که اتفاقا میان آنان نیز رواج بیشتری دارد، ساده‌کردن مرگ است. به خصوص وقتی می‌بینند محکوم به مرگ بی‌ترس و لرزش، بی‌اشک و درخواست برای زنده ماندن، طناب بر گردن می‌اندازد و مرگ را می‌پذیرد.

اما اصل ماجرا نه در شجاعت است و نه ریشه در ترس دارد
زمانی که امید به زندگی در فرد به حداقل رسیده باشد، دیگر طول زندگی برایش مهم نیست بلکه بنا به ادعای خودشان، این عرض زندگی است که اهمیت دارد. در افرادی که امید به زندگی در حداقل ممکن است، مرگ رهایی است. عدد و رقمی برای سنجش وجود ندارد تا مشخص شود تصاویر این چنینی به چه میزان و در چه سطحی پخش و منتشر می‌شود. میان چه گروه سنی و جنسی، با چه پیشینه روحی، روانی و ساختار اجتماعی و در چه بازه زمانی. همچنین واکنش‌هایی که نسبت به آن داده شد و نتیجه آن تاثر یا خوشنودی بوده یا توصیفی مثبت یا منفی داشته‌اند نیز معلوم نیست. این استقبال از تصاویر مرگ و دست به دست شدنش، می‌تواند و باید مورد تحقیق، بررسی و آسیب‌شناسی قرار بگیرد. همراه و هماهنگ شدن ابزار سرگرمی با موضوعی چنان جدی به نام مرگ آن هم نه با پایانی معمولی و پرافتخار؛ بلکه با چوبه دار که تنبیهی بی‌بازگشت و بدون جبران است، در مقابل ‌چشمان بسیاری که او را گناهکار می‌دانند، همزیستی مسالمت‌آمیزی نیست و جنس‌شان فاصله بسیاری با هم دارد؛ حتی اگر مرگ برای عده‌ای شوخی باشد.
منبع: هفته نامه سلامت