شریف رضى کیست؟

شریف رضى، معروف به سید رضى دانشمند بزرگ اسلامى در قرن چهارم هجرى است که با گردآورى نهج البلاغه نام خود را در تاریخ اسلام جاودانه کرد.
جد پنجم او، حضرت موسى بن جعفر (ع) امام هفتم شیعیان است و چون حضرت على (ع) نیز، جد پنجم امام موسى بن جعفر (ع) بوده است، به این ترتیب درمى یابیم که حضرت على (ع)، جد دهم سید رضى است. همچنین از طرف مادر نیز اجداد سید رضى، با9 نسل فاصله، به حضرت على (ع) مى‏رسند. از این رو معلوم مى‏شود که سید رضى هم از سوى پدر، هم از سوى مادر، خاندان پاک و شریفى داشته که هر دو از نسل مبارک امام على علیه‏السلام بوده‏اند.
سید رضى در سال 359 هجرى قمرى متولد شد و پس از یک زندگى کوتاه ولى پر ثمر 47 ساله، در سال 406 هجرى درگذشت.
وى از کودکى، دوشادوش برادرششریف مرتضى به تحصیل دانش رفته بود، به زودى هوش فراوان و نبوغ سرشار خود رانشان داد، و از تمامى هم سن سالهاى خود پیش افتاد. به طورى که در نخستین سالهاى جوانى به عنوان یک دانشمند برجسته اسلامى شناخته شد و مورد احترام دانشمندان بزرگ آن زمان قرار گرفت.
سید رضى از آغاز جوانى، شروع به تحقیقات با ارزشى در زمینه قرآن و اسلام و مسائل اسلامى کرد. حاصل تلاشها و تحقیقات او، چند کتاب با ارزش بود که در قرنهاى بعد نیز، همیشه مورد توجه دانشمندان جهان اسلام قرار گرفته است.
وى در زمینه شعر نیز نبوغ سرشارى داشت، چنانکه دانشمندان و شعر شناسان، با مطالعه اشعارى که از او باقى مانده است، وى را بزرگترین و بهترین شاعر عرب دانسته‏اند.

اما کتابى که نام او را جویده کرده، نوشته‏ها و اشعار و تحقیقات خودش نیست، بلکه گردآورى وتدوین همین کتابى که امروز، با نام نهج ‏البلاغهدر دنیا مى‏درخشد. سید رضى، براى جمع آورى مطالب این کتاب نزدیک 20 سال زحمت کشید. به دهها کتابخانه رفت و صدها کتاب را از آغاز تا پایان به دقت خواند. در آن کتابها، که هر کدام دهها سال پیش نوشته شده بود، آثار مختلفى از على علیه‏السلام نیز وجود داشت. نویسندگان آن کتابها، هر کدام به مناسبت‏هاى مختلف، قسمتهائى از خطبه‏ها، نامه‏ها، سخنان کوتاه و پند و اندرزهاى امام علیه‏السلام را نقل کرده بودند.

اما این آثار، در هیچکدام از آن کتابها، نظم و ترتیب درستى نداشت. بلکه هر نویسنده‏یى قسمتهایى از آثار امام را، در کتاب خود نقل کرده بود.
از این رو، سید رضى سعى و همت فراوان به کار برد و پس از سالها تحقیق و مطالعه، در سال 400 هجرى قمرى، موفق شد آثار پراکنده امام را در سه بخش گردآورى کند و به صورت کتابى جامع، در جهان فرهنگ و اندیشه انتشار دهد.
باید دانست که نهج‏البلاغه نیز، در بردارنده تمامى آثار امام (ع) نیست. اما از تمام کتابهایى که در زمینه گفته‏ها و نوشته‏هاى آن حضرت، پیش از سید رضى، تدوین و تألیف شده بود، پرمطلب‏تر و داراى نظم و ترتیب بیشتر و به کمال نزدیک است.

سخنان على علیه‏السلام، پیش از سید رضى

سید رضى، نهج‏البلاغه را در زمانى گردآورى و تنظیم کرد که حدود 350 سال از شهادت حضرت امیرمؤمنان (ع) مى‏گذشت.
مى‏دانیم که سید رضى مطالب نهج البلاغه را از میان نوشته‏هاى کتابهاى که قبل از او تالیف شده بود بدست آورد و یکجا گردآورى کرد، و همین نکته آشکار مى‏کند که پیش از او بسیارى از نویسندگان و محققان دیگر، دست به جمع آورى آثار امام (ع) زده بودند.
به طورى که دانشمندان و تاریخ نویسان در کتابهاى خود نوشته‏اند پیش از تنظیم نهج‏البلاغه 22 کتاب دیگر نیز وجود داشت که همه آنها، مثل نهج‏البلاغه، شامل سخنان و نامه‏ها و نوشته‏هاى امام علیه‏السلام بود، نخستین کتابى که در این زمینه تدوین شد، سخنرانى‏هاى على علیه‏السلام روى منبر نام داشت، مولف این کتاب کسى بود که در زمان جاهلیت - یعنى پیش از بعثت رسول اکرم (ص) به دنیا آمد او که بعد از ظهور اسلام، مسلمان شده بود، پس از رحلت پیامبر (ص) به جمع یاران على (ع) پیوست و پس از آن، تا زمان شهادت امام، از یاوران وفادار و فداکار او بود.
این شخص که زید بن وهب نام داشت در سال 96 هجرى در گذشت. اما سالها پیش از مرگ، مطالبى را که خود از زبان امیرالمؤمنین شنیده بود درسخنرانیهاى على (ع) روى منبر نوشت.
پس از او، بیست کتاب دیگر در این زمینه تنظیم شد. و بالاخره آخرین کسى که پس از سید رضى در این مورد کتابى تدوین کرد، دانشمند برجسته‏یى به نامابو عثمان جاحظ بود.
جاحظ در سال 225 هجرى در گذشت و این، تاریخى بود که سید رضى، 104 سال پس از آن متولد شد. کتاب جاحظ صد سخن از امیرالمؤمنین على علیه‏السلام نام دارد که سید رضى از مطالب آن نیز مانند مطالب کتابهاى دیگر، استفاده کرده و قسمتهایى از آن را در نهج‏البلاغه نقل کرده‏است .
مجموعا هفتاد نفر از دانشمندان قبل از سید رضى خطبه‏ها و سخن‏هاى امام على (ع) را جمع آورى کرده‏اند که این مختصر را گنجایش ذکر نام همه آنها نمى‏باشد.