ابواب تاریخى دمشق

در قرون و ازمنه بسیار دور، شهرهایى که موقعیت خاص نظامى و جغرافیایى داشته اند بوسیله دیوارهایى که گرداگرد آن کشیده مى شده حفاظت مى شده اند، زیرا هر لحظه امکان هجوم نیروهاى دشمن به آن شهر مى رفته است . دمشق نیز به لحاظ وضعیت خاص خود، همواره در معرض ‍ تهاجم ها و تاخت و تازهاى مکرر بوده و به همین منظور گرداگرد آن ، دو حصار کشیده شده بود. در این دوران ابعاد شهر بطور مستطیل بوده که از شرق به غرب آن یعنى از باب الجابیه تا باب الشرقى 1500 متر و از شمال تا جنوب آن یعنى از باب الفرادیس تا باب الصغیر حدود 7500 متر مساحت داشت . چون این ابعاد با دیوار بطور کامل محصور گشته بود؛ لذا براى ورود و خروج مردم ابواب و درهایى قرار داده بودند. 4قسمتهایى از این دیوارها در دوره رومیها ساخته شده و ابواب آن نیز متعلق به آن دوران بود که تاکنون نیز باقى مانده و قسمتهایى از آن نیز به دورانهاى اسلامى تعلق دارد. ابواب اصلى شهر عبارتند از:
1-باب توما:  این دروازه در سمت شمال شرقى شهر واقع شده واز بناهاى دوران رومیها است .
2- باب شرقى :  یکى دیگر از ابواب اصلى بازمانده از دوران رومیها است که در سمت شرق شهر قرار داشته و داراى سه دهانه بوده که دهانه بزرگ در وسط و دو دهانه کوچک نیز در دو طرف آن واقع شده است .(باب شرقى ) در نزدیکى باب توما بوده و داراى یک ماذنه و دیواره اى بزرگ است که تا میدان مجاور نیز کشیده شده است .
3- باب الفرادیس :  در سمت شمال دمشق بوده و به باب العماره نیز معروف است .(باب الفرادیس ) در کنار حرم حضرت رقیه (شمال غربى ) و در مدخل سوق (العماره ) قرار دارد. دیوارهاى سنگى این دروازه به سختى قابل رویت است زیرا در داخل بازار و دکانها محو شده است .
4- باب الصغیر:  این دروازه بیشتر به علت مقبره (باب الصغیر) مشهور و چون از سایر ابواب دمشق کوچک تر بوده به (باب الصغیر) معروف گشته و همین نام نیز بر مقبره کنار آن که محل دفن بسیارى از صحابه و فرزندان ائمه و سادات و... مى باشد اطلاق شده است .
5- باب السلام :  در شمال دمشق و حدود پانصد متر پائین تر از(باب توما) یعنى انتهاى دیواره شمال غربى آن که در جوار نهرى کوچک مى باشد قرار دارد.
6- باب الفرج :  کمى پائین تر از باب الفرادیس (در شمال شهر) و در داخل بازار(النماخلیه ) قرار دارد.
7- باب کیسان :  این دروازه در جنوب شرقى شهر و در غرب باب شرقى بوده که عمدتا مسدود مى شده است .
8-باب الجناز:  در غرب دمشق قرار داشت و به باب النصر و باب دارالسعاده نیز معروف بوده است .
9- باب الحدید:  این دروازه مخصوص قلعه دمشق بود که از آهن خالص ساخته شده و لذا نام (باب الحدید) بر خود گرفته است .
10- باب الجابیه :  این دروازه همانند باب شرقى سه دهانه داشت که دو تاى آن بسته مى شد. باب الجایبه که از سه طریق به باب شرقى متصل بود، در غرب شهر قرار داشته و به شارع مستقیم (بازار مدحت پاشا) متصل است .