دوران قرون وسطى

این دوران که قریب هزار سال بطول انجامید (از قرن پنجم تا پانزدهم میلادى ) خود شامل دو بخش است :

الف - عصر تاریکى 
در بخش اول که بدان عصر تاریکى مى گویند و حدود پانصد سال بطول انجامید، در اروپا از تمدن خبرى نیست ! شهرها و مراکز تمدنى ویران شده و بدست بربرها یعنى قبائل شمالى افتاده است و ساکنین اصلى آن ، یا بکوهها و غارها پناه برده اند و یا زندگى ساده روستائى و قبیله اى را تجربه مى کنند. پس از آن بودکه طى پانصد سال به تدریج ، تمدن و شهرنشینى مجددا در اروپا شکل گرفت و سنگ بناى اروپاى امروزى توسط فرزندان ونسلهاى بعدى همان اقوام وحشى مهاجم ، گذاشته شد.
قرون وسطى حدودا از قرن پنجم میلادى آغاز شد و طى آن ، از یک سو آداب و رسوم و قوانین خشک و خشن قبایل مهاجم ، بخصوص ژرمنها، در اروپا رایج شد و از سوى دیگر آثار تمدن و فرهیختگى که از دوران یونان باقى مانده بود بکلى نابود شد و یا در اسکندریه محبوس گردید. در این میان و در خلاء یک جریان فکرى ، فرهنگى و اجتماعى اثر گذار، مسیحیت که همواره از سوى پادشاهان و امپراطوران روم تحت فشار بود و پیروان آن به شدیدترین شکل سرکوب مى شدند، به تدریج نضج یافت و در نیمه دوم قرون وسطى اندیشه مسیحى بر سراسر اروپا سایه افکند و فرهنگ کلیسا، جنبه هاى مختلف زندگى فردى و اجتماعى ساکنین اروپا را فرا گرفت .

ب - عصر ایمان 

پانصد سال دوم قرون وسطى ، که تقریبا از قرن دهم تا پانزدهم میلادى را شامل مى شود، عصرایمان مى نامند.در این عصر که دوران شکوفایى دوباره و تدریجى اروپا است ، مذهب در بیشتر امور دخالت و حضور داشت .
در این مرحله نیز، کلیسا نقش اساسى در پاسدارى از علوم و فرهنگ و تمدن اروپا بر عهده داشت . در این دوره که همزمان باگسترش و توسعه و شکوفایى خارق العاده تمدن اسلامى بود، کلیسا با وجود احساس رقابت و تعصب نسبتا شدیدى که نسبت به اسلام و حوزه هاى نفوذ مسلمانان داشت ، گروههاى بسیارى را براى فراگیرى و انتقال علوم و معارف ، به سراغ دانشمندان مسلمان و کتابخانه هاى کشورهاى اسلامى فرستاد تا آثار علمى و کتابهاى مسلمانان را به دست آورند. آنان این آثار را به لاتین و سایر زبان هاى رایج اروپا ترجمه کرده و در دانشگاههاو مراکز علمى وابسته به کلیسا تدریس میکردند. اروپائیان خود معترف هستند که بیشترین تاءثیر را در تجدیدحیات تمدن اروپا، مراودات فرهنگى با مسلمانان و آثار علمى دانشمندان اسلامى داشته است ، لیکن متاءسفانه دراین زمینه امانتدارى را رعایت نکردند و از ضعف و سستى اواخر دوران تمدن اسلامى استفاده کرده و اغلب دستاوردهاى مسلمین را به نام خود ثبت کردند و خیانت آشکارى را نسبت به تمدن اسلامى و تاریخ آن ، که نقش تعیین کننده اى در حیات دوباره اروپا داشت ، روا داشتند و بعد مدعى شدند تمدن اسلامى هیچ دستاوردى نداشته است .