پرورش دادن روضه

یکى از فنون حائز اهمیت در روضه خوانى ، پرورش دادن آن است . یعنى مداح تا روضه خوب براى مستمع جا نیافتاده ، سراغ کار دیگرى نرود و خوب آن را به مستمع تفهیم کند یا اینکه با پر و بال دادن روضه ، آن را براى مستمع ، جذاب تر نماید و مجلس را با مستمع پیش برد. که این مستلزم رعایت نکاتى است .

حریص بودن به شعر:
اصولاً باید در ارائه شعر و روضه ، حریص بود و آن را کم کم با بالا رفتن پذیرش مستمع ، ارائه کرد و شعر را آرام آرام خواند و به مستمع اجازه هضم هر بیت و هر کلمه را داد. اگر مستمع ما هیئتى نیست باید هر بیت را با جملاتى تفسیر کرده و خوب براى او جا انداخت اگر چه انتخاب شعر سبک تر در این گونه مجالس بهتر است اما همان شعر سبک را نیز نباید سریع خواند بلکه باید با وقف هاى بجا و فاصله انداختن بین ابیات ، اجازه تفکر در مطالب به او داده شود که این خود یکى دیگر از فنون روضه خوانى است . باید با دقت در خواندن اساتید به این مسئله پى برد که چه وقت باید خواند؟ چه وقت باید سکوت کرد؟ کى باید تحریر زد؟ کى باید ساده خواند؟ کى سریع رد شد؟ و کجا تکرار کرد؟ یکى از بزرگترین اساتید مداحى تهران در این مورد مى گوید:
در قرآن وقف جاى مشخصى دارد و در مداحى نیز همین طور است البته نه به سختى قرآن ، چون در قرآن حتماً باید وقف کرد اما در مداحى ، کار راحت تر است .
به عنوان نمونه یکى از جاهائى که باید شعر، تند خوانده شود این است که وقتى بیتى ، یکى دوبار با تحریر خوانده شد و در اثناى آن فاصله انداختیم مثلاً بین آن روضه خواندیم چون مستمع از این بیت شعر، فیض خود را برده است ، دیگر خواندن آن با تحریر، درست نیست و موجب تاءثیر نامطلوب در توجه او به ابیات بعدى مى شود. در واقع این یک حالتى پایدار در مستمع است که میل دارد چیزى را نه پرورش داده نشده قبول کند و نه خسته کننده و ملال آور. که تشخیص آن هم با شخص مداح است . اگر مستمع یک کلمه از شعر را هم خوب نفهمد و یا مقصود مداح را از آن متوجه نشود، نمى تواند بهره لازم را از آن شعر ببرد.
فن دیگرى که در اینجا مفید مى باشد این است که اگر مداح مى بیند حواس مستمع جمع نیست نباید شعر یا روضه را ادامه دهد بلکه با گفتن بعضى جملات مناسب و همچنین استفاده از بعضى زمزمه ها، مستمع را وادار به توجه سازد و حواس او را متمرکز خود و حرف هاى خود نماید.

خواندن بعد از تمرکز:
فن دیگر در جمع کردن حواس مستمع ، جائى است که در مجلس رفت و آمد وجود دارد و حواس ها جمع نیست . راه آن در این حالت فقط صحبت کردن مداح است . اگر در اینجا به خواندن بپردازد مجلس او تا اندازه زیادى افت خواهد کرد. این حالت معمولاً بعد از سخنرانى روحانى و یا تمام شدن روضه و آماده شدن براى سینه زنى رخ مى دهد که بعضى در حال بلند شدن و راه رفتن در مجلس هستند. مداح به هیچ وجه نباید در این مقطع چیزى بخواند زیرا اگر بخواند مجبور است بارها شعر یا نوحه خود را تکرار کند. باید با صحبت کردن و یا خواندن دعاى فرج (براى وقتى که سخنرانى تمام شده است ) مدتى فرصت به مستمع بدهد تا اگر مى خواهد بیرون برود، رفته و اگر مى خواهد مهیاى سینه زنى بشود، جاى خود را پیدا نموده و بنشیند.
فن زمزمه :
براى تمرکز بیشتر مستمع بر مطالب و اداره بهتر مجلس ، مداح باید مستمع خود را در حال گریه ، دعوت به زبان گرفتن و جواب دادن به زمزمه ها کند زیرا وقتى مستمع خود را در مجلس سهیم ببیند و مداح هم این فرصت را به او بدهد که زبان بگیرد، تمرکز او بیشتر خواهد شد و وقتى اثر زبان گرفتن و تاءثیر صداى خود را بردیگران مى بیند، ناله خود را آزاد کرده و به مجلس سوز مى بخشد.
فن اجتناب از صراحت سخن :
بعضى وقت ها مداح شعرى را مى خواند که در ابتدا براى مستمع پیچیدگى دارد و نمى داند که این شعر زبان حال چه کسى است و یا شرح حال چه کسى را مى دهد. فنى که در اینجا وجود دارد این است که به جاى عنوان بندى و معرفى کردن شعر که مثلاً: (زبان حال حضرت زینب علیهاالسّلام را براى شما مى خوانم ) از گفتن کلمات و جملاتى که اشاره صریح ندارد، استفاده کند مثلاً مجلس را با شعرى مانند این شعر شروع کرده : (خواندم اگر عزیزِ تو را چون برادرم ) اما مخاطب شعر مشخص نیست که چه کسى است ، اینجا لازم نیست بگوید: (این حرف را حضرت عباس علیهاالسّلام دارد به حضرت زهراعلیهاالسّلام مى گوید)، بلکه با گفتن یک کلمه ؛ (مادر!) مشخص مى شود که مخاطب کیست . این باعث جالب تر شدن شعر شده و مستمع هم در شعر بیشتر تفکر مى نماید.
دشتى:
هرگاه در اثناى روضه ، مجلس را به او واگذار کردند بهتر است به جاى شروع کردن از پرده پائین که موجب کسالت شده و یا استفاده از پرده بالا که توانائى آن در اول کار، وجود ندارد، از خواندن چند بیتى به سبک(دشتى) مدد گیرد که بسیار مناسب تر است . خوبى این سبک این است که مناسب همه جاى مجلس مى باشد و خواندن آن نیز احتیاج به مؤ ونه زیادى ندارد و مداح مى تواند به آسانى و بدون فشار آوردن به خود آن را اجرا نماید. تجربه نشان داده که این گونه تحویل گرفتن مجلس بسیار بهتر از دو نمونه اول که ذکر شد (پائین شروع کردن و یا در پرده مداح قبلى آغاز کردن ) مى باشد.