عوامل مؤ ثر در معنویت و آمادگى مجلس

چون مداح اهل بیت علیهم السّلام با معنویت سروکار دارد چه مجلس دعا باشد و چه عزادارى و چه مولودى ، باید عواملى که در معنویت مجلس تاءثیرگذار است را بشناسد و از عواملى که با آن منافات دارد، دورى گزیند. بعضى از اشخاص ، خود داراى روح هاى بلند و معنویى هستند که به طور مستقیم مى توانند روى مجلس اثر مثبت گذارند و باعث ارتقاء سطح روحانى مجلس شوند که البته به آسانى میسر نمى شود و کار مردان خداست ، اما در بعضى زمینه ها مى توان کار کرد و با رعایت بعضى از مسائل ، موفق تر عمل نمود و باعث آمادگى بیش از پیش مستمعین و شرکت کنندگان در مجلس شد.
حال عواملى که بر معنویت مجلس اثر مى گذارند را بر مى شماریم :
الف ) موقعیت زمانى  
یعنى اینکه زمان برپائى مجلس جه شبى است ؛ شب شهادت است یا مثلاً جلسه هفتگى است . خود این مسئله باعث تاءثیرى بسزا در حال و هوال مجلس بوده و بُعد روحانى آن را تقویت مى نماید. مسلماً روضه قتلگاه خواندن در روز عاشورا تاءثیر غیر قابل مقایسه اى با خواندن همان روضه در هیئت هفتگى دارد، اگر چه کلمات و اشعار تغییر نکرده اند اما به لحاظ موقعیت زمانى ، مجلس دگرگون مى شود.
قسم دوم مربوط به این است که مجلس اول شب باشد و یا آخر شب و یا مثلاً روز هنگام ظهر و یا صبح باشد. یعنى تشکیل مجلس چه موقعیت زمانى در روز باشد. زیرا حالت کسالت و خمودگى و یا نشاط مستمع باعث تاءثیر بر آمادگى مجلس شده و سبب مى شود که مجلس نیز همان حالت را به خود بگیرد.
قسم سوم این بحث آن است که خواندن شما در چه موقعیت زمانى از مجلس قرار داشته باشد که آیا نفر اول یا دوم یا آخر هستید که مى خوانید. چه بسا در هر مقطع از مجلس ، آمادگى و معنویت آن تفاوت مى کند و خستگى ها و کسالت ها باعث عدم آمادگى و پایین آمدن سطح معنوى مجلس و همکارى کمتر مستمع مى گردد.

ب ) موقعیت مکانى  
یعنى محلى که مجلس در آن منعقد است چگونه محلّى است ؛ مسجد، حسینیه ، حرم اهل بیت علیهم السّلام فضاى باز، فضاى بسته ، داخل ماشین و... .
قسم اول این است که مکان مورد نظر خود جنبه روحانى و معنوى داشته باشد مثل حرم اهل بیت علیهم السّلام یا گلزار شهداء که این خود باعث سوق دادن مجلس و مستمعین مى گردد.
قسم دوم اینکه مجلس در محیطى آرام باشد و یا در محلى شلوغ و پر رفت و آمد. یا چیزى در محل باشد که باعث بر هم خوردن توجه مستمع براى استفاده از مداح مى شود که باز موجب پائین آمدن سطح معنوى مجلس مى گردد. چرا که تا وقتى کاملاً حواس ها جمع نباشد، نباید وارد روضه شد و به طور کلى مداح ، باید روى مستمع خود اشراف داشته باشد و چیزى توجه او را به هم نزند.
قسم سوم بزرگى یا کوچکى مکان و یا باز بودن و بسته بودن محیط است که خود بى تاءثیر نیست . اگر مستمع صداى مداح را خوب دریافت نکند و یا مثلاً صداى بلندگو به دلیل بسته بودن محیط، بد باشد، موجب بى حوصلگى مستمع و در نهایت گوش ‍ ندادن او شده و کم کم و به همه سرایت مى کند و از معنویت مجلس تا حد بسیار زیادى کاسته مى شود.
ج ) سایر عوامل  
خود مستمع در چه سطحى از معنویات قرار دارد و یا اصلاً از چه قشرى از جامعه است ؟ طلبه است ، فرهنگى است ، کارگر است و... زیرا بینش افراد نسبت به مجالس ‍ اهل بیت علیهم السّلام و کلاً ارزش دادن آنها به معنویات تفاوت مى کند. بالطبع معنویت مستمع در آمادگى مجلس و بالا بردن سطح آن بسیار تاءثیر دارد.
مداح در چه سطحى از معنویت قرار دارد؟ چرا که تاءثیر ابعاد روحى او نیز در مجلس نیز شایان ذکر است . حتى اگر در آن روز یک گناه از او سر زده باشد، در معنویت مجلس ‍ شب او تاءثیر خواهد داشت . او باید مراقبت هایى از قبیل معاشرت با انسان هاى وارسته ، با وضو بودن در مجلس ، پرخورى نکردن قبل از مجلس ، نرفتن به محل هائى که در شاءن او نیست و... در مجلس دارى و موفقیت خود بکوشد.
عنصر بعدى تقدم و تاءخر به مداحى است که استادتر از اوست . اگر قبل از او مداحى خوانده باشد که تبحّر بیشترى در این زمینه داشته ، مطمئناً باعث پایین آمدن سطح مجلس ‍ او خواهد شد و مستمع زیاد توجه به مجلس او، از خود نشان نمى دهد. به همین دلیل باید هر کس مبتدى تر است اول بخواند.
اگر قبل از شما روحانى مجلس ، بحث عقلى و سنگینى را ارائه داده باشد، مستمع تا چند دقیقه اى ، مستمع شما نیست و خستگى روحى او باعث افت توجه ها در مجلس ‍ مى گردد به همین دلیل بهتر است روحانیون گرامى در شب هاى شهادت که افراد بیشتر براى عزادارى به مجلس مى آیند، از انتخاب مباحث سنگین و طولانى اجتناب ورزند تا حال (شب شهادتى ) مجلس ، از مداح و مستمع گرفته نشود.
یکنواخت خوانى یکى دیگر عوامل پائین آمدن سطح مجلس است که باید به شدت از آن دورى کرد زیرا همان طورى که گفته شد مداح با روح مستمع کار دارد و براى پیشبرد مجلس ، نباید مستمع را در تنگناى گوش دادن به صداى یکنواخت قرار دهد، در غیر این صورت نباید کسى را جز خود، مقصر در این مسئله بداند. ما باید با لطافت مجلس ‍ خود را جلو ببریم و از داد زدن هاى بى مورد و خُرد کردن اعصاب مستمع بپرهیزیم . چون اگر روح مستمع پذیرش نداشته باشد، ما نمى توانیم کارى از پیش ببریم . در این حالت باید مجلس را کوتاه ، و یا خاتمه دهیم . به قول استاد ما:
این وحى مُنزل نیست که اگر پنجاه بیت شعر با خودت آورده اى و یا حفظ کرده اى همه آن را براى مستمع بخوانى .
باید از رفت و آمدها، حرکت چشم و سر مستمع ، جمع بودن حواس و یا عدم تمرکز مستمع را فهمید. اگر دیدید توجه ندارد و خسته است ، مختصر خواندن بهترین راه بلکه تنها راه موجود است .
در ابتداى مجلس ، مداح با گرفتن ذکر صلوات ، خواندن دعاى فرج و... فضاى مجلس را روحانى کند و معنویت مجلس را افزایش دهد که رعایت این اصول باعث حفظ آمادگى مجلس مى شود و همیشه به خاطر داشته باشیم که هیچ مؤ لفه اى بهتر و نتیجه بخش تر از اینکه مداح روى خود کار کرده باشد نیست . باید اول از خودمان شروع کنیم .