گریز زدن

یکى از فنون مداحى در مولودى خوانى گریز زدن مى باشد که در مجالس عزادارى نیز مورد استفاده فراوانى دارد. البته این دو مقوله کمى با هم تفاوت دارد. در مولودى خوانى هر گونه خارج شدن از حیطه مولودى و اشاره به بعضى وقایع دیگر، اعم از روضه و غیر آن را گریز زدن مى گویند. مثلاً در بیان اشاره به داستان ولادت شما، اشاره به گوشه اى از زندگانى یا شهادت نیز داشته باشید. اما در مجلس روضه ، گریز معنائى تقریباً جداى از این معنى پیدا مى کند و آن عبارت است از تطابق بعضى روضه ها با روضه امام حسین علیه السّلام یا حضرت زهراعلیهاالسّلام و یا بعضى روضه هاى معروف تر و پر نقش تر در مداحى .

و به وسیله تطابق و یا تضادى که در بعضى مطالب دو روضه وجود دارد، این معنا را به ظهور برساند. مثلاً در روضه امام صادق علیه السّلام و جریان سوزاندن بیت شریف حضرت ، به دلیل تطابقى که با قسمتى از روضه حضرت زهراعلیهاالسّلام و یا سوزاندن خیام کربلا وجود دارد، به مدینه یا کربلا گریز زده و به ادامه روضه در محور دیگرى بپردازد. این معنا از فنون بسیار خوب مداحى است که به پر و بال دادن روضه و تنوع در روضه خوانى منجر مى شود.

چرا که اثر بعضى از روضه ها بیشتر از روضه هاى دیگر است و مى توان از این اثر مطلوب در تاءثیرگذارى بیشتر در مجلس ‍ استفاده کرد و به شرارى از آتش روضه حضرت حسین علیه السّلام مجلس را داغ تر نمود. از آن گذشته به این مطلب سفارش شده و این سخن امام حسن مجتبى علیه السّلام لا یَومَ کَیَومَکَ یَااَبَاعَبدِاللّه ، همیشه و در تمام فنون روضه خوانى جارى بوده و هست . بهتر است که همیشه در توسلات نامى از آقا و مولاى مان حسین علیه السّلام نیز برده شود و از تاءثیرگذارى این اسم بر قلوب مؤ منین بهره جست . که خود حضرت بر این مطلب اذعان داشته اند که : اَنَا قَتِیلُ العَبَرَة ، لا یَذکُرُنِى مؤ منٌ الاّ اِسْتَعَبَرَ؛ من کشته اشکهاى چشم ام و هیچ مؤ منى مرا یاد نمى کند مگر اینکه اشک غم اش از دیده جارى گردد .

پس باید از این مزیت بهره بردارى کافى را نمود. این مسئله کمک شایانى به مداح نیز مى باشد زیرا ممکن است به دلائلى نتوانسته باشد مطالب قابل توجهى از روضه معصومى را استخراج نماید و یا به دلیل عدم آمادگى کافى و آشنائى با روضه اى ، نتواند به خوبى انجام وظیفه نماید که گریز زدن به روضه امام حسین علیه السّلام به دلیل آشنائى کافى و تسلط با آن ، مى تواند گره گشایى کند و مجلس را منقلب سازد.
توجه :
این مسئله نباید موجب تنبلى و سستى در انجام وظیفه گردد و نباید از گریز زدن به کربلا به عنوان یک راهکار اصلى براى شانه خالى کردن از زیر بار مسؤ ولیت و وسیله اى براى عدم تحقیق کافى استفاده کرد، چه بسا این کار باعث تبدیل تمام مجالس شب شهادت ، به روضه سیدالشهداعلیه السّلام خواهد شد که موجب عدم رشد کافى مداح و مستمع در آشنائى با معارف و مصائب اهل بیت علیهم السّلام مى گردد و این کار ملاحت خود را نیز از دست مى دهد. لذا زیاده روى در استفاده از این فن به عنوان شیوه اصلى درست نیست .
یادآورى :
در مولودى ها نباید گریز به روضه مستقل تبدیل شود و مجلس جشن را به مجلس عزا تبدیل کند، بلکه باید در همان حالت انتزاعى و اشاره اى خود، باقى بماند. چنانچه دیده مى شود در بعضى از مجالس جشن ، مستقلاً روضه خوانده شده و حتى اشعارشب شهادتى خوانده مى شود و در آخر هم به سینه زنى مى انجامد که اصلاً این کار جا ندارد و مطابق با این فرمایش امیرالمؤ منین علیه السّلام نمى باشد که فرمودند:
اِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى ... فَاخْتَارَنَا وَ اخْتَارَ لَنَا شِیعَةٌ لَیَنصُرونَنَا وَ یَفرَحُونَ لِفَرَحِنَا وَ لَیَحزُنُونَ لِحُزنِنَا؛ خداوند تعالى ما را از میان بندگان خویش برگزید و براى ما پیروانى انتخاب نمود که همواره در شادى ما شاد و در غم ما محزون و اندوهناک هستند.
همچنین در روایتى از امام رضاعلیه السّلام آمده است که به پسر شبیب فرمودند:
اگر دوست مى دارى که همنشین ما در بهشت باشى در غم و اندوه ما غمگین و در شادى ما شاد باش و ولایت ما را بپذیر که اگر کسى سنگى را دوست بدارد روز قیامت خداوند او را با آن سنگ محشور مى کند؛ وَ اَفْرِحْ لِفَرَحِنَا وَ عَلَیکَ بِوِلایَتِنَا فَلَو اَنَّ رَجُلاً تَوَلَّى حَجَراً حَشَرَهُ اللّهُ مَعَهُ یَومَ القِیَامَةِ
لذا خواندن بیش از حد روضه در مجلس شادى ، جا ندارد. پس بیائیم مجالس خودمان را مطابق با دستورات اهل بیت علیهم السّلام نمائیم و فرمایشات آنها را سر لوحه کار مداحى و نوکرى این خاندان ، براى خود قرار دهیم . و از اِعمال سلیقه و نظرات شخصى در این کار دورى بورزیم تا مورد تاءیید ائمه هدى علیهم السّلام رار گیرد.