شعر مناسب مداح

اولین توصیه به عزیزانى که مى خواهند مجلس جشن و میلاد را اداره نمایند، انتخاب شعر مناسب مى باشد. همان گونه که گفته شد شعر از مهم ترین ابزار مداحى است که جایگاه ویژه اى دارد و باید در انتخاب شعر مناسب بسیار کوشید. از خصوصیات شعر خوب و مناسب ، قوى بودن شعر و مایه دار بودن شعر از لحاظ ادبى است . شعر قوى به مداح آبرو مى دهد و باعث بهبود مجلس او مى گردد اما اگر مداح شعر خوبى انتخاب نکند، هر چند هم هنرمند باشد و آن را خوب بخواند، به دلیل پائین بودن محتواى شعر، مجلس افت خواهد کرد و سبب بى توجهى مستمع مى گردد. چرا که شعرى که خوانده مى شود، گوئى از زبان خود مداح است و بیان کیفیت حالات و احوال درونى خود اوست و اگر شعر سبکى باشد، حتى دید مردم نسبت به خود او نیز تغییر خواهد کرد. بنابراین همیشه بهترین اشعار را که مناسب با شاءن مجلس اهل بیت علیهم السّلام شاءن مستمع و شاءن خود مداح است باید انتخاب گردد.
بعد از انتخاب شعر مناسب ، باید چند مرتبه آن را خواند و مرور نمود البته اگر آن را حفظ نمائیم بسیار بهتر خواهد بود زیرا بعدها نیز در مجالس دیگر مى توان از آن استفاده کرد و بر ذخائر شعرى مداح افزوده خواهد شد و همان سان که گفته شد، تسلط مداح بر مجلس با حفظ کردن شعر بیشتر مى گردد.

پس از تمرین براى حفظ یا روان شدن شعر، نوبت به تمرین خواندن آن مى رسد که البته این دو تمرین اگر همزمان با هم نیز اجرا شود در حفظ آن بهتر خواهد بود. مداح باید شعر را با لحن خود همسان سازد. ترتیب ابیات به گونه اى باشد که ابیات فرعى در پرده هاى پائین و ابتداى مجلس و ابیات کلیدى و شاه بیت ها، اوج بر آنها نهاده شود که خود اوج هم ، مراتبى دارد که بسته به سبک هاى افراد تغییر مى کند. اما به طور کلى بعد از بیت دوم و یا حداکثر سوم ، دیگر باید پرده آوا را تغییر داد و کم کم اوج گرفت . در اینجاست که باید شعر نیز اوج گرفته و نوبت به ابیات ریشه اى و عمیق آن رسیده باشد. وجود شاه بیت در شعر فقط مربوط به اشعار مذهبى نیست . در یک غزل معمولى هم بعضى از ابیات داراى قوت بیشترى از نظر محتوا هستند که شاعر سعى کرده حرف خود را فقط در چند بیت از کل ابیات شعرش بزند که روح شعر به آن بستگى دارد.
اگر مداح چنین بیتى را در غزل و یا شعر خود پیدا نکرد، مجبور است اوج خود را روى ابیاتى که حالت خطابى دارند بگذارد.
حال به نکاتى درخور توجه در مورد خواندن شعر در یک مجلس مولودى توجه فرمائید.
قبل از برگزارى مجلس ، توسلى خصوصى به دلِ شاد ائمه معصومین به خصوص آقا رسول الله و فاطمه زهراعلیهماالسّلام و همچنین توسل به وجود نازنین پدر و مادر امامى که شب ولادت اوست ، داشته باشد تا به نفس او و به مجلسى که مى خواهد ارائه دهد، برکت دهند و بهتر بتواند از پس وظیفه اش برآید.
براى اینکه صدایش بازتر شود و رگه هاى صدا گرفته شود، بهتر است قبل از مجلس کمى زمزمه نماید. این نکته را باید توجه داشت که براى خواندن در مجلس جشن ، باید صدا حتماً باز و بدون گرفتگى باشد. صدائى که گرفته است به هیج وجه مناسب خواندن در مجلس شادى نیست زیرا این صدا باعث حزن و خستگى در مستمع مى شود چرا که گرفتگى در صدا حاکى از روحى خسته و قلبى محزون است و با اهداف مجلس جشن که شادى دادن به مستمع ، در شادى اهل بیت علیهم السّلام است ، سازگارى ندارد. اما خواندن با این صدا در مجلس عزادارى اشکالى ندارد بلکه بعضى وقت ها اثر مثبتى هم در مستمع مى گذارد. بهتر است به توصیه هائى که در بخش صداسازى گفته شد، براى ارائه این نوع مجالس ، بیشتر توجه شود تا باعث کسالت مستمع نگردد. اگر صداى شما گرفته است ، باید چند ساعت قبل از شروع مجلس آب نمکى که در آن چند قطره آبلیمو ریخته شده است ، غرغره نمائید تا عفونت هاى حنجره خارج شود. این کار حتماً باید فاصله اى چند ساعته با مجلس داشته باشد، چون خود این کار سبب گرفتگى موقت در صدا مى شود. به طور کلى باید در ایام جشن و سرور بیشتر از حنجره مراقبت کرد.
خواندن شعر در مجلس مولودى واجب انفکاک ناپذیر است و هیچ گونه گزیرى از آن نیست . بنابراین مداح باید تمام توان خود را بر شعرخوانى گذاشته ، تا بتواند به قول معروف آن را خوب از آب درآورد، نه اینکه شعرى را سرسرى و بى دقت بخواند و زود رد شود تا به سرودخوانى برسد. باید سعى داشته باشد تا حواس مستمع را بیشتر به شعر جلب کند زیرا در اثناى آن نکاتى گفته مى شود که مفید است . همچنین خود شعر باعث استفاده بردن بیشتر از مجلس مى شود اما در سرودخوانى ، مستمع حواسش بیشتر به جواب دادن است و توجه او نسبت به مطالب ، سطحى تر مى باشد. مداح باید اصل وظیفه خود را در شعرخوانى به انجام رساند چون مجلس بیشتر تحت اختیار اوست .
باید در مورد موضوع مجلسى که قرار است برپا شود، مطالعه کافى را داشت و مداح باید با دست پر پشت تریبون برود و به خوبى جریان تاریخى ولادت یا عید را مطالعه نماید تا در بین خواندن اشاره اى نیز به کیفیت ولادت داشته باشد.
مداح باید با ظاهرى آراسته و تمیز و مناسب جشن ، وارد مجلس شود زیرا تا آخر برنامه ، نگاه مردم به مداح است و نباید نکته اى در سر و وضع مداح ، سبب از بین رفتن تمرکز حواس مستمع گردد. سعى کند بهترین لباسش را براى شب ولادت و یا شب عید بپوشد و به طور کلى مداح ، باید همیشه ظاهرى آراسته داشته باشد چون اکثر اوقات در انظار مردم است . او باید به شخصیت خود احترام بگذارد.
مجلس باید بسم اللّه شروع شود و مداح مى تواند بعد از سلام کردن به مستمعین و چند جمله اى صحبت در مورد شب ولادت و تبریک آن به محضر آقا امام زمان (عج ) و مقام معظم رهبرى و همچنین به مستمعین ، شروع نماید. اگر نفر اول بود، بسیار مناسب تر است که دعاى فرج آقا امام زمان (عج ) را نیز قرائت کند.
شروع مجلس باید بسیار شاد و پر نشاط باشد و از محزون خواندن شعر به طور جدى بپرهیزد زیرا اصلاً مناسب چنین مجلسى نیست . مداح باید روى سبک ها شاد و خواندن پرنشاط نیز کار کرده باشد و به همان لحنى که روضه مى خواند و شعر مصیبت را ارائه مى دهد، بسنده نکند. اگر مجلس جشن پرشور و نشاط شروع نشود تا آخر در همان خمودگى باقى خواهد ماند. بهتر است اول مجلس با خواندن چند رباعى ، به صورت خیلى حماسى و هیجان آفرین و همچنین با گرفتن ذکر صلوات و دادن اذکار مناسب ، به مجلس رونق بخشید. چرا که حتى اگر مستمع نیز حال نداشته باشد، باید به وسیله این اذکار او را مجبور به جواب دادن و کنار گذاشتن کسالت ، ساخت . دعاها و سلام هائى که در ابتداى مجلس داده مى شود نیز باید با نشاط و شادى آفرین خوانده شود، نه محزون . ناگفته نماند که محزون خواندن با آرام خواندن تفاوت دارد. مى توان آرام ولى با نشاط در دستگاهى که سبب حزن نمى شود، خواند زیرا گونه اى از تحریر زدن ها باعث حزن و گونه اى دیگر سبب شادى مى گردند، تحریرهاى سینه اى و کم تحرک ، باعث حزن و تحریرهاى منقطع و پر جست وخیز باعث شادى در صدا مى گردند. که ممکن است در هر دو صورت در پرده هاى پائین باشد و آرام خوانده شود. پس نباید بین آرام خواندن و محزون خواندن تساوى قائل شد. گریه مستمع باید به خاطر لطافت شعر و از شادى باشد نه از محزون خواندن مداح .
باید تا جائى که امکان دارد ابیات را واضح و مفهوم بخواند و لحن خود را با ابیات مختلف تغییر دهد. لحن باید مطابق با ابیات شعر باشد تا اصطلاحاً مجلسش گُل کند.
بعد از خواندن چند بیت شعر مى توانیم داستان ولادت و یا جریان مربوط به شب عید را بیان کنیم اما به خاطر داشته باشیم که این کار باید بسیار لطیف و با ملاحت انجام پذیرد که با شنیدن آن اشک مستمع از شادى ، جارى شود نه از غصه و اندوه . ناگفته نماند در بعضى از ولادت ها، این مسئله در اختیار مداح نیست و خود بخود، اشک غم و اشک شادى ، با هم مخلوط مى شود مثل ولادت حضرت سیدالشهداعلیه السّلام که رسول خداصلّى اللّه علیه و آله نیز در ولادت ایشان گریست