زمینه در مداحی

بعد از خواندن روضه و شعر نوبت به خواندن (زمینه ) مى رسد که در واقع حکم آماده شدن براى نوحه را دارد. زمینه ، نوحه اى کوتاه با سربندهاى محزون است که ابیات آن از سه یا چهار بند تجاوز نمى کند و مستمع به صورت نشسته جواب مى دهد و به سینه مى زند. که به این وسیله ، به مستمع فرصت داده مى شود که خود را آماده براى سینه زنى نماید و همین طور که آرام آرام جواب کوتاه آن تکرار مى کند و به سینه مى زند، صف هاى سینه زنى را تشکیل دهد.
زمینه به دو دسته تقسیم مى شود:
الف ) زمینه همراه با جواب :
که داراى بندهاى کوچک و یک کلمه اى بوده و به سادگى مى توان از مستمع جواب گرفت مثلاً:
فاطمه یا فاطمه (فاطمه یا فاطمه )، عرش حق را قائمه (فاطمه یا فاطمه )، بانوى روز جزا (فاطمه یا فاطمه )، حق شویت مرتضى (فاطمه یا فاطمه ).
این زمینه ممکن است شعرى بسیار ساده و محزون باشد که خوانده مى شود و مستمع فقط سینه مى زند. اما در پایان زمینه خوانى یا بعد از هر دو بیت ، یک کلمه جواب گرفته مى شود و این زمینه به پایان مى رسد مانند:
بیا اى یوسف زهرا تماشا
ببین خون مى چکد از چشم سقا
خزانى لاله ام البنین شد
کنار علقمه نقش زمین شد
جواب :(من ز عشق تو مستم گشته جدا دستم )
بسوزد از غمت شمع وجودم
به پیش چشم زهرا در سجودم
نمى باشد به لبهایم جوابى
ندارم غیر اشک دیده آبى
جواب : (من ز عشق تو مستم گشته جدا دستم )

ب ) زمینه بدون جواب :

در این زمینه خوانى کلاً جواب گرفته نمى شود و فقط یک شعر ساده به جهت سینه زنى خوانده شده و مستمع آماده نوحه مى گردد مانند:

اى سحرگاه شب قدر حسین
روى تو باشد مَه بدر حسین
کى سزاوارت بود ویرانه اى
جاى تو باشد فقط صدر حسین
کاش جانم مثل جانت خسته بود
استخوانم مثل تو بشکسته بود
کس به مانندت سر بابا ندید

تو چرا با عمر کم قدت خمید

جواب :یاحسین و یاحسین و یاحسین
که البته در پایان این نوع زمینه ها نیز معمولاً براى حفظ هماهنگى یک کلمه جواب گرفته مى شود.
در خواندن زمینه رعایت این نکات الزامى است :
زمینه هائى که همراه با جواب هاى کوتاه یک کلمه اى هستند مانند (فاطمه یا فاطمه )، با دودمه دادن یا شور دادن و یا تند کردن همان یک ذکر به اتمام مى رسد، و چنانچه مستمع حال جواب دادن را ندارد، بهتر است زمینه را با یک ذکر مصیبت بسیار مختصر، با ملایمت ، تمام کرده و مستمع را آماده نوحه نمائیم .
ادب مداحى اقتضا مى کند که اگر مداح دیگرى بخواهد در زمینه خواندن ، مجلس را از همکار خود تحویل بگیرد، حتماً چند بند دیگر، زمینه را با همان سبک قبلى ادامه دهد تا هم مستمع تمرکز حواسش از بین نرود و هم ادب مداحى را رعایت کرده باشد. که در بحث آداب و ادب مداحى مفصلاً به بیان این گونه مسائل خواهیم پرداخت .
اگر مداح قبل از زمینه ، زمزمه طولانى از نوع سوم نیز خوانده بهتر است دیگر از خواندن زمینه صرف نظر کند زیرا تعدّد سبکهاى مختلف ، باعث گیج شدن و خستگى مستمع مى شود.
پایان زمینه ، جاى بسیار مناسبى براى گرفتن یک (آمین ) بلند براى فرج امام زمان (عج ) یا سلامتى رهبر و شفاى بیماران است . زیرا اینجا در واقع کُنه مجلس است و مستمع خوب گریه کرده و توسل پیدا نموده ، حالا مى خواهد به عزادارى بپردازد. یا مداح با دعوت مستمع به گفتن چند بار ذکر مقدس (یا زهرا)، (یا حسین ) و (یا صاحب الزمان ) مجلس را آماده مى سازد. اما باید توجه داشت که به کار بردن این اذکار، باید طورى بلند باشد که مستمع را از حالت خمودگى بیرون آورده و او را مهیاى سینه زنى کند، زیرا اگر با همان حالت آرام و ملایم از زمینه خوانى ، وارد نوحه بشویم ، خستگى مستمع در اثر روضه و گریه ، در او باقى مانده و باعث مى شود که نوحه را خوب جواب ندهد. به همین دلیل زمینه را با شور دادن و یا آمین بلند گفتن از این حالت در مى آورند. حالا که مستمع را آماده سینه زدن نمودیم ، سه بند نوحه را خوانده و سینه زنى به کیفیت ذیل شروع مى شود.